Praca dla Ukraińców w Polsce — przepisy 2024

Podstawy prawne zatrudniania Ukraińców w Polsce w 2024 roku

W 2024 roku obowiązuje ustawa z 12 marca 2022 roku o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. specustawa, Dz.U. z 2022 r. poz. 583 z późn. zm.). Reguluje ona legalność pobytu i pracy obywateli Ukrainy, którzy przyjechali do Polski po 24 lutego 2022 roku. Kluczowe uproszczenia dotyczą procedur zatrudnienia oraz legalizacji pobytu.

Zgodnie ze specustawą, obywatele Ukrainy, którzy przekroczyli granicę po 24 lutego 2022 roku z powodu działań wojennych, mogą korzystać z uproszczonych zasad podejmowania pracy bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę. Wymogiem jest rejestracja pobytu i uzyskanie numeru PESEL z oznaczeniem UKR.

PESEL UKR – klucz do legalnej pracy

Numer PESEL z dopiskiem UKR to podstawowy dokument potwierdzający legalny pobyt obywatela Ukrainy w Polsce na podstawie specustawy. W 2024 roku uzyskanie PESEL UKR jest niezbędne, by korzystać z uprawnień do pracy, świadczeń społecznych i usług publicznych.

• PESEL UKR wydaje urząd gminy po złożeniu wniosku i osobistym stawieniu się obywatela Ukrainy.
• PESEL UKR umożliwia także uzyskanie profilu zaufanego, co ułatwia załatwianie spraw urzędowych online.
• Brak PESEL UKR uniemożliwia legalne zatrudnienie na uproszczonych zasadach specustawy.

Z danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że do końca maja 2024 roku wydano ponad 1,6 mln numerów PESEL UKR.

Jak zatrudnić obywatela Ukrainy w 2024 – procedura krok po kroku

Zatrudnienie obywatela Ukrainy w 2024 roku wymaga spełnienia kilku formalności, które zostały znacząco uproszczone w porównaniu do standardowych procedur dotyczących cudzoziemców spoza UE.

1. Sprawdzenie legalności pobytu: Pracodawca musi zweryfikować, czy kandydat posiada ważny numer PESEL UKR.
2. Zawarcie umowy: Możliwa jest umowa o pracę, umowa zlecenie lub umowa o dzieło (w przypadku dzieła – brak składek ZUS).
3. Zgłoszenie zatrudnienia do urzędu pracy:
   • Obowiązkowe jest złożenie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy w ciągu 14 dni od rozpoczęcia pracy.
   • Zgłoszenia dokonuje się elektronicznie przez portal praca.gov.pl.
   • Brak zgłoszenia grozi karą do 30 000 PLN (art. 120 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy).
4. Zgłoszenie do ZUS: Pracodawca rejestruje pracownika w ZUS na zasadach ogólnych.

Nie ma konieczności uzyskiwania zezwolenia na pracę typu A, o ile zatrudnienie odbywa się zgodnie ze specustawą i dotyczy obywatela Ukrainy z PESEL UKR.

Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy – wzór i zasady

Oświadczenie o powierzeniu pracy jest podstawowym dokumentem legalizującym zatrudnienie obywatela Ukrainy. Wzór oświadczenia dostępny jest na stronie praca.gov.pl. W 2024 roku oświadczenie składa się wyłącznie elektronicznie, potwierdzając:

• dane pracodawcy i pracownika,
• rodzaj umowy i stanowisko,
• wysokość wynagrodzenia (nie niższe niż minimalne),
• miejsce pracy,
• termin rozpoczęcia i zakończenia pracy.

Oświadczenie można złożyć zarówno przed rozpoczęciem pracy, jak i do 14 dni po jej podjęciu przez obywatela Ukrainy. Oświadczenie jest automatycznie przekazywane do ZUS oraz Straży Granicznej.

Składki ZUS dla Ukraińców zatrudnionych w Polsce

Obywatel Ukrainy zatrudniony w Polsce na umowie o pracę lub umowie zlecenie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym na takich samych zasadach jak Polacy.

Rodzaj składki	Wysokość składki (procent od brutto)	Płatnik
Emerytalna	19,52% (9,76% pracownik, 9,76% pracodawca)	Pracownik i pracodawca
Rentowa	8,00% (1,5% pracownik, 6,5% pracodawca)	Pracownik i pracodawca
Chorobowa	2,45%	Pracownik (dobrowolna na zleceniu)
Wypadkowa	1,67% (przeciętnie)	Pracodawca
Zdrowotna	9,00%	Pracownik
FP i FGŚP	2,45%	Pracodawca

Podstawa wymiaru składek nie może być niższa niż wynagrodzenie minimalne obowiązujące w danym okresie.

W 2024 roku minimalna pensja od 1 stycznia wynosi 4242 PLN brutto, a od 1 lipca 4300 PLN brutto (dane MRPiPS).

Podatek PIT – rozliczenie Ukraińca pracującego w Polsce

Obywatel Ukrainy zatrudniony w Polsce na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenie podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych, tak jak pracownicy polscy. W 2024 roku obowiązują następujące progi podatkowe (dane MF):

• 12% do 120 000 PLN dochodu rocznie,
• 32% powyżej 120 000 PLN rocznie.

Kwota wolna od podatku w 2024 roku wynosi 30 000 PLN.

Pracodawca pobiera zaliczki na podatek PIT i odprowadza je do urzędu skarbowego. Obywatel Ukrainy może rozliczać się indywidualnie lub wspólnie z małżonkiem (jeśli spełnia warunki rezydencji podatkowej).

Rezydencja podatkowa zależy od miejsca zamieszkania i centrum interesów życiowych. Osoby przebywające w Polsce powyżej 183 dni w roku lub posiadające tu centrum interesów życiowych są rezydentami podatkowymi RP.

Certyfikat A1 dla Ukraińców – kiedy jest potrzebny?

Certyfikat A1 potwierdza, któremu systemowi zabezpieczenia społecznego podlega pracownik wykonujący pracę w kilku krajach UE. W przypadku Ukraińców zatrudnionych w Polsce, którzy jednocześnie wykonują pracę w Ukrainie lub innych krajach UE, konieczne jest uzyskanie certyfikatu A1 z ZUS.

• Jeśli obywatel Ukrainy pracuje wyłącznie w Polsce, A1 nie jest wymagany.
• W przypadku delegowania do pracy w innym kraju UE – obowiązkowy jest wniosek o A1 w ZUS.
• Brak A1 skutkuje obowiązkiem płacenia składek w kraju wykonywania pracy.

Wniosek o A1 składa pracodawca lub zleceniobiorca przez PUE ZUS.

Wynagrodzenie minimalne dla Ukraińców w Polsce w 2024 roku

Obywatele Ukrainy zatrudnieni w Polsce mają prawo do wynagrodzenia nie niższego niż minimalna krajowa. W 2024 roku obowiązują dwie stawki (dane MRPiPS):

• 4242 PLN brutto miesięcznie od 1 stycznia do 30 czerwca 2024,
• 4300 PLN brutto miesięcznie od 1 lipca 2024.

Stawka godzinowa dla umów zlecenia wynosi odpowiednio 27,70 PLN brutto (I półrocze) i 28,10 PLN brutto (II półrocze) za godzinę.

Pracodawcy są zobowiązani do wypłaty wynagrodzenia nie niższego niż te kwoty, niezależnie od narodowości pracownika (art. 6 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę).

Statystyki – liczba Ukraińców pracujących w Polsce

Z danych GUS i ZUS wynika, że w 2023 roku liczba obywateli Ukrainy pracujących w Polsce przekroczyła 1 milion osób. Według GUS na koniec 2023 roku legalnie pracowało w Polsce 1,08 mln Ukraińców, a liczba zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych w ZUS wynosiła ponad 870 tys. (stan na grudzień 2023).

Eurostat podaje, że Polska pozostaje głównym krajem UE przyjmującym pracowników z Ukrainy. Według danych MRPiPS w I kwartale 2024 roku Ukraińcy stanowili ok. 70% wszystkich cudzoziemców legalnie zatrudnionych w Polsce.

Najwięcej Ukraińców pracuje w branżach: przemysł, budownictwo, rolnictwo, transport, logistyka oraz usługi (sprzątanie, gastronomia, opieka nad osobami starszymi).

FAQ

Czy obywatel Ukrainy musi mieć pozwolenie na pracę w Polsce w 2024 roku?

Nie, jeśli przebywa w Polsce legalnie na podstawie specustawy i posiada PESEL UKR. W takim przypadku wystarczy złożenie oświadczenia o powierzeniu pracy w urzędzie pracy w ciągu 14 dni od rozpoczęcia zatrudnienia.

Ile wynosi minimalne wynagrodzenie dla Ukraińców w Polsce w 2024 roku?

Wynagrodzenie minimalne w 2024 roku wynosi 4242 PLN brutto miesięcznie od 1 stycznia do 30 czerwca oraz 4300 PLN brutto od 1 lipca. Minimalna stawka godzinowa dla umów zlecenia to 27,70 PLN (I półrocze) i 28,10 PLN (II półrocze).

Czy Ukraińcy pracujący w Polsce płacą składki ZUS?

Tak, obywatele Ukrainy zatrudnieni na umowie o pracę lub zleceniu podlegają takim samym składkom ZUS jak Polacy. Składki odprowadzane są od wynagrodzenia brutto i obejmują ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne.

Jak długo ważny jest PESEL UKR?

PESEL UKR jest ważny przez cały okres legalnego pobytu obywatela Ukrainy w Polsce na podstawie specustawy, aktualnie do 30 czerwca 2024 roku z możliwością przedłużenia w razie utrzymania stanu wojny w Ukrainie.

Czy Ukraińcy mogą pracować na umowie zlecenie?

Tak, specustawa umożliwia zatrudnianie obywateli Ukrainy zarówno na umowę o pracę, jak i na umowę zlecenie czy o dzieło. Umowa zlecenie również wymaga zgłoszenia do urzędu pracy i odprowadzania składek ZUS (z wyjątkiem składki chorobowej, która jest dobrowolna).

Czy obywatel Ukrainy może rozliczać PIT wspólnie z małżonkiem?

Tak, jeśli spełnia warunki rezydencji podatkowej w Polsce (przebywa w kraju powyżej 183 dni lub ma tu centrum interesów życiowych), może rozliczyć się wspólnie z małżonkiem na zasadach ogólnych.

Ile wynosi liczba Ukraińców pracujących w Polsce?

Z danych GUS i ZUS wynika, że na koniec 2023 roku legalnie pracowało w Polsce ponad 1 mln obywateli Ukrainy. Stanowią oni największą grupę cudzoziemców na polskim rynku pracy.

Czy przedsiębiorca musi uzyskać certyfikat A1 dla Ukraińca pracującego tylko w Polsce?

Nie, certyfikat A1 jest wymagany tylko w przypadku wykonywania pracy w kilku krajach UE. Jeśli obywatel Ukrainy pracuje wyłącznie w Polsce, nie ma obowiązku uzyskania tego dokumentu.

---

Jak to wygląda w praktyce — przykłady

Przykład 1: Praca na umowie o pracę i rozliczenie podatków
Ołena z Ukrainy znalazła zatrudnienie w dużej firmie produkcyjnej w województwie mazowieckim na stanowisku pracownika linii montażowej. W 2022 roku jej miesięczne wynagrodzenie brutto wynosiło 4 500 zł, co według GUS BSW 2022 odpowiadało medianie w tej branży. Pracodawca zgłosił ją do ZUS, odprowadzał składki emerytalne, rentowe, chorobowe oraz zdrowotne. Ołena korzystała z ulgi podatkowej dla rezydentów podatkowych, co pozwoliło jej uniknąć podwójnego opodatkowania. Po odliczeniu podatku dochodowego według stawek PIT 2024 oraz wszystkich składek, jej wynagrodzenie netto wynosiło ok. 3 300 zł miesięcznie.

Przykład 2: Praca sezonowa i legalność zatrudnienia
Andrij przyjechał do Polski w maju 2023 roku w celu podjęcia pracy sezonowej przy zbiorach owoców w województwie lubelskim. Pracodawca wystawił oświadczenie o powierzeniu pracy cudzoziemcowi, co umożliwiło legalne zatrudnienie na okres do 24 miesięcy. Andrij otrzymywał wynagrodzenie minimalne zgodnie z obowiązującą stawką (3 490 zł brutto w 2023 r., 4 242 zł brutto od lipca 2024 r. według rozporządzenia Rady Ministrów). Pracodawca odprowadzał za niego składki ZUS oraz zaliczkę na PIT, dzięki czemu Andrij mógł legalnie wykonywać pracę i korzystać z podstawowej opieki zdrowotnej.

Na co zwrócić uwagę — częste błędy

• Brak zgłoszenia do ZUS. Częstym błędem jest niezgłaszanie pracownika z Ukrainy do ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z przepisami, każdy legalnie zatrudniony cudzoziemiec musi być zarejestrowany w ZUS przez pracodawcę. Brak zgłoszenia skutkuje nie tylko brakiem prawa do świadczeń, ale także ryzykiem kar finansowych dla obu stron.
• Nieprawidłowe rozliczenie podatku PIT. Pracownicy z Ukrainy często nie wiedzą, że po przekroczeniu 183 dni pobytu w Polsce stają się polskimi rezydentami podatkowymi. W praktyce oznacza to konieczność rozliczenia wszystkich dochodów w Polsce na zasadach ogólnych, z zastosowaniem stawek PIT 2024. Brak właściwego rozliczenia może prowadzić do zaległości podatkowych.
• Praca bez wymaganych zezwoleń lub oświadczenia. Zatrudnienie Ukraińca bez ważnego zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy jest nielegalne. Pracodawcy czasem mylnie zakładają, że wystarczy sama wiza lub status ochrony czasowej. W rzeczywistości wymagane są dodatkowe dokumenty, które uprawniają do pracy na terytorium RP.
• Nieznajomość aktualnych stawek minimalnych i składek. Pracownicy i pracodawcy powinni regularnie sprawdzać aktualne stawki wynagrodzenia minimalnego oraz składek ZUS. Od lipca 2024 r. minimalne wynagrodzenie wzrośnie, a stawki składek są corocznie aktualizowane przez ZUS i Ministerstwo Finansów.

Zmiany przepisów — co nowego w 2024 r.

W 2024 roku wprowadzono kilka istotnych zmian, które mają bezpośredni wpływ na zatrudnianie obywateli Ukrainy w Polsce. Przede wszystkim, od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe stawki podatku PIT, które dostosowano do Polskiego Ładu 2.0. Kwota wolna od podatku pozostaje na poziomie 30 000 zł, a próg podatkowy wynosi 120 000 zł rocznie (PIT 2024). Zmiany te dotyczą również pracowników z Ukrainy, którzy po przekroczeniu 183 dni pobytu stają się polskimi rezydentami podatkowymi i rozliczają się według tych zasad.

W zakresie ubezpieczeń społecznych ZUS podniósł podstawę wymiaru składek, co wpływa na wysokość potrąceń z wynagrodzenia. Wzrosła także minimalna stawka wynagrodzenia za pracę: od 1 stycznia 2024 r. wynosi ona 4 242 zł brutto, a od lipca 2024 r. wzrośnie do 4 300 zł brutto (dane GUS, rozporządzenie Rady Ministrów). Nowością jest również uproszczenie procedur związanych z przedłużaniem zezwoleń na pracę dla obywateli Ukrainy oraz możliwość korzystania z elektronicznych wniosków i rejestracji oświadczeń.

Od 2024 r. wdrożono także dodatkowe mechanizmy kontroli legalności zatrudnienia, w tym elektroniczne narzędzia do weryfikacji statusu cudzoziemców w systemie Straży Granicznej i ZUS. Pracodawcy muszą być szczególnie uważni przy zatrudnianiu obywateli Ukrainy, zwłaszcza w kontekście zmieniających się przepisów i częstszych kontroli organów państwowych.

Podsumowanie

Zatrudnienie obywateli Ukrainy w Polsce wymaga znajomości aktualnych przepisów podatkowych i ubezpieczeniowych oraz ścisłego przestrzegania formalności. Statystyki GUS, w tym Badanie Struktury Wynagrodzeń 2022, pozwalają porównać zarobki Ukraińców z innymi grupami pracowników oraz monitorować zmiany na rynku pracy. Aktualne dane są kluczowe zarówno dla pracodawców, jak i pracowników, pomagając podejmować świadome decyzje dotyczące zatrudnienia i wynagrodzenia.

---

Wpływ pracy w Polsce na długoterminową karierę obywateli Ukrainy – perspektywa 2024

Wielu obywateli Ukrainy podejmujących pracę w Polsce rozważa nie tylko krótkoterminowe korzyści finansowe, ale także długofalowy wpływ na swoją karierę zawodową. W 2024 roku, w związku z utrzymującą się migracją zarobkową oraz zmianami w polskim rynku pracy, coraz częściej pojawiają się pytania o to, jak doświadczenie zdobyte w Polsce przekłada się na dalsze perspektywy zawodowe Ukraińców – zarówno tych, którzy planują pozostać w naszym kraju, jak i tych, którzy myślą o powrocie lub relokacji do innego państwa Unii Europejskiej.

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wynika, że w 2023 roku w Polsce było zarejestrowanych ponad 1,1 mln cudzoziemców pracujących legalnie, z czego największą grupę stanowili obywatele Ukrainy. Ich obecność wpływa nie tylko na polski rynek pracy, ale również na indywidualne kariery – zarówno pod względem zdobywanych kompetencji, jak i możliwości awansu zawodowego.

Doświadczenie zdobyte w Polsce – jak jest postrzegane?

Praca w Polsce pozwala Ukraińcom zdobywać doświadczenie zawodowe w środowisku unijnym, co jest szczególnie cenione przez przyszłych pracodawców – zarówno w Polsce, jak i w innych krajach UE. Według danych Eurostat, osoby z doświadczeniem w polskich firmach, zwłaszcza w sektorach takich jak logistyka, IT, czy produkcja przemysłowa, są coraz częściej poszukiwane także na rynkach pracy w Niemczech, Czechach czy krajach skandynawskich.

Znajomość języka polskiego, procedur administracyjnych oraz standardów pracy w UE stanowi istotny atut w CV. Ponadto, wielu Ukraińców podejmujących pracę w Polsce korzysta z możliwości podnoszenia kwalifikacji poprzez uczestnictwo w kursach zawodowych, szkoleniach branżowych czy nauce języka, co bezpośrednio przekłada się na ich wartość na rynku pracy.

Awans zawodowy i mobilność – realne możliwości w 2024 roku

W ostatnich latach zauważalny jest wzrost liczby Ukraińców zajmujących stanowiska średniego i wyższego szczebla. Dane GUS z 2022 roku pokazują, że około 18% pracujących cudzoziemców w Polsce pełni funkcje kierownicze lub specjalistyczne, co stanowi wzrost o kilka punktów procentowych w porównaniu do 2019 roku. W 2024 roku trend ten utrzymuje się, szczególnie w branżach o wysokim zapotrzebowaniu na wykwalifikowaną kadrę, takich jak IT, inżynieria czy sektor finansowy.

Warto również zwrócić uwagę na rosnącą mobilność zawodową – coraz więcej Ukraińców po kilku latach pracy w Polsce decyduje się na relokację do innych krajów UE, korzystając z uznawalności doświadczenia zdobytego w polskich przedsiębiorstwach. Pracodawcy w Europie Zachodniej coraz częściej traktują polski rynek pracy jako „trampolinę” do dalszego rozwoju zawodowego migrantów ze Wschodu.

Powrót na Ukrainę – czy polskie doświadczenie daje przewagę?

Dla części Ukraińców kluczowym celem jest powrót do ojczyzny z nowymi kwalifikacjami i doświadczeniem. W ostatnich badaniach przeprowadzonych przez Narodowy Bank Ukrainy wskazano, że osoby wracające z Polski częściej awansują na wyższe stanowiska lub zakładają własne firmy, wykorzystując zdobyte kontakty i wiedzę o prowadzeniu działalności gospodarczej w warunkach unijnych.

Pracodawcy na Ukrainie coraz częściej doceniają doświadczenie zdobyte w Polsce, szczególnie w zakresie organizacji pracy, zarządzania projektami czy znajomości nowoczesnych technologii. To sprawia, że powrót z Polski może stanowić ważny atut na konkurencyjnym rynku pracy Ukrainy, zwłaszcza w sektorach związanych z eksportem, usługami czy nowoczesnymi technologiami.

Wyzwania i bariery w rozwoju kariery

Pomimo wielu korzyści, obywatele Ukrainy napotykają również na bariery w rozwoju swojej kariery w Polsce. Najczęściej wskazywane są ograniczenia językowe, trudności w uznawaniu kwalifikacji zawodowych oraz brak dostępu do niektórych zawodów regulowanych. W 2024 roku, mimo postępującej liberalizacji przepisów, uznawanie dyplomów i certyfikatów zdobytych na Ukrainie wciąż bywa czasochłonne i wymaga dodatkowych formalności.

Wyzwaniem pozostaje także dostęp do awansu w dużych korporacjach, gdzie preferowane są osoby z długoletnim doświadczeniem w polskim środowisku pracy. Z drugiej strony, coraz więcej firm wdraża programy integracyjne i szkoleniowe skierowane do cudzoziemców, co może ułatwiać przełamywanie tych barier w nadchodzących latach.

Podsumowanie – długoterminowe perspektywy na rynku pracy

Praca w Polsce może być dla obywateli Ukrainy nie tylko sposobem na poprawę sytuacji finansowej, ale także realną szansą na rozwój zawodowy i budowanie międzynarodowej kariery. Doświadczenie zdobyte w polskich firmach, znajomość języka i standardów pracy w UE, a także możliwość uczestnictwa w szkoleniach i kursach, są coraz bardziej cenione zarówno przez polskich, jak i zagranicznych pracodawców.

Rok 2024 przynosi kontynuację pozytywnych trendów w zakresie awansu zawodowego i mobilności na rynku pracy, choć nie brakuje też wyzwań związanych z uznawaniem kwalifikacji czy barierami językowymi. W dłuższej perspektywie, zdobyte w Polsce kompetencje mogą stać się kluczowym atutem zarówno dla osób planujących pozostać w naszym kraju, jak i tych, którzy rozważają powrót na Ukrainę lub dalszą migrację w ramach Unii Europejskiej.