Słownik wynagrodzeń
gig economy
Gig economy (gospodarka zleceń) to model rynku pracy, w którym zamiast stałego zatrudnienia dominują krótkoterminowe zlecenia lub projekty pośredniczone przez platformy cyfrowe (Uber, Bolt, Wolt, Glovo, inPost Air). Osoby pracujące w gig economy są zazwyczaj traktowane jak samozatrudnieni lub zleceniobiorcy — bez ochrony Kodeksu pracy, bez płatnego urlopu, bez wynagrodzenia chorobowego i z obowiązkiem samodzielnego rozliczania podatków oraz składek ZUS.
Znaczenie w kontekście polskiego prawa pracy
W polskim systemie prawnym osoby działające w ramach gig economy najczęściej świadczą usługi na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenie lub umowa o dzieło, bądź prowadzą własną działalność gospodarczą (B2B). W przeciwieństwie do pracowników zatrudnionych na podstawie Kodeksu pracy, giganci nie korzystają z gwarancji wynikających z prawa pracy, takich jak prawo do urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenia chorobowego czy ochrony przed zwolnieniem.
Pod względem podatkowym i ubezpieczeniowym osoby pracujące w modelu gig economy muszą samodzielnie odprowadzać składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne do ZUS oraz rozliczać się z urzędem skarbowym. W 2024 roku minimalna podstawa wymiaru składek ZUS dla przedsiębiorców wynosi 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, co przekłada się na składki w wysokości około 1500 zł miesięcznie (stan na I półrocze 2024). W praktyce oznacza to, że nawet przy nieregularnych dochodach osoby te ponoszą stałe koszty prowadzenia działalności.
Warto zaznaczyć, że w ostatnich latach pojawiają się inicjatywy legislacyjne mające na celu poprawę ochrony gig workerów, jednak na dzień 2024 roku prawo nie przewiduje dla nich szczególnych regulacji chroniących ich prawa pracownicze.
Przykład liczbowy
Załóżmy, że osoba wykonująca usługi w gig economy osiąga miesięczny przychód w wysokości 5 000 zł brutto. Jeśli pracuje na podstawie własnej działalności gospodarczej i korzysta z preferencyjnych składek ZUS (tzw. mały ZUS Plus), jej miesięczne składki mogą wynosić około 600 zł (ZUS społeczny i zdrowotny). Do tego dochodzi podatek dochodowy – przy założeniu liniowego 19% podatku lub skali podatkowej, oraz koszty prowadzenia działalności.
Przy uproszczonym wyliczeniu, po odliczeniu składek i podatku, wynagrodzenie netto może wynieść około 3 400–3 600 zł. W porównaniu do pracownika zatrudnionego na umowę o pracę z wynagrodzeniem brutto 5 000 zł, który po odliczeniu składek i podatku otrzymuje netto około 3 600 zł, gig worker ponosi jednak większe ryzyko i brak świadczeń socjalnych.
Więcej szczegółów dotyczących rozliczania wynagrodzenia można znaleźć w poradniku Jak obliczyć wynagrodzenie netto oraz w artykule Umowa o pracę vs B2B.
Powiązane pojęcia
Przykład
Kurier Wolt pracuje 50h tygodniowo wyłącznie dla jednej platformy — sąd może uznać tę relację za stosunek pracy (art. 22 KP), mimo że formalnie podpisano umowę zlecenie z własną DG, i zasądzić ZUS oraz wynagrodzenie urlopowe.