umowa na okres próbny — definicja i wyjaśnienie

Umowa na okres próbny zawierana jest w celu sprawdzenia kwalifikacji pracownika i możliwości jego zatrudnienia w celu wykonywania określonego rodzaju pracy. Maksymalny czas trwania to 3 miesiące, jednak od nowelizacji Kodeksu pracy (2023 r.) długość okresu próbnego może być uzależniona od planowanego okresu zatrudnienia: do 1 miesiąca próbny dla umów zamierzonych do 6 miesięcy, do 2 miesięcy dla umów do 12 miesięcy oraz do 3 miesięcy dla umów na okres dłuższy niż 12 miesięcy.

Znaczenie w kontekście polskiego prawa pracy

Umowa na okres próbny jest szczególnym rodzajem umowy o pracę, określonym w Kodeksie pracy (art. 25 §1). Jej celem jest przede wszystkim ocena kwalifikacji i predyspozycji pracownika do wykonywania określonej pracy, co pozwala pracodawcy na podjęcie decyzji o dalszym zatrudnieniu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, okres próbny nie może przekroczyć 3 miesięcy, jednak od 2023 roku wprowadzono możliwość skrócenia tego czasu w zależności od długości planowanego zatrudnienia.

W praktyce oznacza to, że dla umów na czas określony do 6 miesięcy okres próbny może trwać maksymalnie 1 miesiąc, dla umów do 12 miesięcy – do 2 miesięcy, a dla umów dłuższych niż 12 miesięcy – do 3 miesięcy. W trakcie okresu próbnego pracownik ma prawo do pełnego wynagrodzenia, które jest ustalone na podstawie warunków umowy. Umowa ta podlega również składkom na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, co potwierdzają dane ZUS i GUS dotyczące zatrudnienia i wynagrodzeń w 2024 roku.

Warto podkreślić, że umowa na okres próbny podlega takim samym zasadom podatkowym jak inne umowy o pracę. Wynagrodzenie brutto podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz składkom na ubezpieczenia społeczne. Szczegółowe informacje o składkach i podatkach można znaleźć w poradnikach, np. Jak obliczyć wynagrodzenie netto czy Skale podatkowe PIT 2024.

Przykład liczbowy

Załóżmy, że pracownik podpisuje umowę na okres próbny z wynagrodzeniem brutto w wysokości 5 000 zł miesięcznie. W 2024 roku od tej kwoty zostaną odprowadzone składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe) oraz składka zdrowotna, a także zaliczka na podatek dochodowy.

Wynagrodzenie brutto: 5 000 zł
Składki na ZUS (ok. 13,71%): około 685,50 zł
Podstawa opodatkowania po odliczeniu składek: około 4 314,50 zł
Zaliczka na podatek PIT (według skali 12% do kwoty 120 000 zł rocznie): około 517,74 zł
Składka zdrowotna (9% od podstawy): około 388,31 zł
Wynagrodzenie netto: około 3 408 zł

Wynagrodzenie netto może się różnić w zależności od indywidualnych ulg podatkowych i innych czynników. Szczegółowe wyliczenia można przeprowadzić za pomocą Kalkulatora brutto–netto 2024 lub zapoznać się z poradnikiem Co to jest brutto i netto.

Powiązane pojęcia

Przykład

Firma zatrudnia programistę na 2-miesięczny okres próbny poprzedzający planową umowę na 10 miesięcy. W tym czasie pracownikowi przysługuje urlop proporcjonalny, a pracodawca odprowadza pełne składki ZUS na normalnych zasadach tak samo jak przy umowie docelowej.