IKZE i IKE — jak oszczędzać na emeryturę i ile można odliczyć od podatku 2024

IKZE i IKE – jak oszczędzać na emeryturę z korzyściami podatkowymi?

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) oraz Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) to dwa najważniejsze narzędzia wspierające długoterminowe oszczędzanie na emeryturę w Polsce. Oba produkty pozwalają na samodzielne gromadzenie kapitału, ale różnią się mechanizmem ulg podatkowych, limitem wpłat oraz sposobem wypłaty środków. W artykule przybliżamy szczegółowo zasady działania IKZE i IKE, limity wpłat na rok 2024, korzyści podatkowe, procedurę otwarcia oraz porównujemy, który produkt wybrać w zależności od sytuacji.

Czym jest IKE?

Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) to specjalne konto, na którym można samodzielnie gromadzić środki na przyszłą emeryturę. Powstało w ramach tzw. III filaru systemu emerytalnego. IKE można założyć w banku, domu maklerskim, towarzystwie funduszy inwestycyjnych (TFI), towarzystwie ubezpieczeń na życie lub powszechnym towarzystwie emerytalnym (PTE). Środki zgromadzone na IKE są własnością oszczędzającego i mogą być inwestowane w akcje, obligacje, fundusze inwestycyjne, lokaty, czy ubezpieczenia na życie z UFK.

Czym jest IKZE?

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) to drugi produkt III filaru, który powstał w 2012 roku. Podobnie jak IKE, IKZE pozwala na dobrowolne gromadzenie oszczędności na emeryturę i również dostępne jest w bankach, domach maklerskich, TFI, towarzystwach ubezpieczeniowych oraz PTE. Kluczowa różnica to sposób rozliczania podatków: IKZE daje możliwość corocznego odpisu wpłat od podstawy opodatkowania PIT, a opodatkowanie następuje dopiero przy wypłacie środków.

Limity wpłat na IKE i IKZE w 2024 roku

Ustawodawca określa maksymalne limity wpłat na oba konta w każdym roku kalendarzowym. Limity te są powiązane z prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniem miesięcznym w gospodarce narodowej na dany rok.

• Limit wpłat na IKE w 2024 roku: 23 472 zł. Odpowiada to trzykrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego na 2024 rok, które wynosi 7 824 zł.
• Limit wpłat na IKZE w 2024 roku: 9 388,80 zł dla osób fizycznych (1,2-krotność przeciętnego wynagrodzenia, czyli 1,2 × 7 824 zł).
• Dla osób prowadzących działalność gospodarczą: limit IKZE wynosi 14 083,20 zł (1,8-krotność przeciętnego wynagrodzenia, czyli 1,8 × 7 824 zł).

Wpłata powyżej limitu nie jest możliwa – instytucje prowadzące konta zwracają nadwyżkę. Limit dotyczy sumy wpłat na wszystkie konta IKE lub IKZE danej osoby, niezależnie od liczby posiadanych rachunków.

Korzyści podatkowe IKZE – przykład liczbowy

Najważniejszą zaletą IKZE jest możliwość odliczenia wpłat od podstawy opodatkowania – co roku przy rozliczeniu PIT. Oznacza to zwrot podatku dochodowego w wysokości zależnej od progu podatkowego.

Przykład 1: Osoba z dochodem rocznym 60 000 zł (skala 12%)

• Załóżmy, że wpłaciła maksymalny limit na IKZE w 2024 roku: 9 388,80 zł.
• Odliczenie od podstawy opodatkowania wynosi 9 388,80 zł.
• Podatek dochodowy do zwrotu: 9 388,80 zł × 12% = 1 126,66 zł.

Przykład 2: Osoba z dochodem rocznym 120 000 zł (skala 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł – zakładamy, że całość opodatkowana 12%, dla uproszczenia, lub proporcjonalnie jeśli przekroczony drugi próg)

• Wpłata na IKZE: 9 388,80 zł.
• Odliczenie podatku: 9 388,80 zł × 12% = 1 126,66 zł (jeśli całość dochodu w pierwszym progu).
• Jeśli część dochodu przekracza próg 120 000 zł, od nadwyżki płacimy 32%. Dla tej części odliczenie wyniesie nawet 3 004,42 zł (9 388,80 zł × 32%).

Wysokość korzyści podatkowej zależy więc od indywidualnej sytuacji podatnika i może wynosić od 1 126,66 zł do 3 004,42 zł rocznie.

Korzyści podatkowe IKE – brak podatku Belki

Główną zaletą IKE jest zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych, tzw. podatku Belki (19%). Warunkiem skorzystania z tej ulgi jest wypłata środków po ukończeniu 60 roku życia (lub 55 lat w przypadku wcześniejszego nabycia uprawnień emerytalnych) oraz spełnienie warunku wpłat przez co najmniej 5 dowolnych lat kalendarzowych.

Przykład: Jeśli na IKE zgromadzono 100 000 zł, z czego 30 000 zł to zyski z inwestycji, przy wypłacie nie trzeba płacić 19% podatku od tych zysków. Oszczędność wynosi 5 700 zł (30 000 zł × 19%).

Co dzieje się z pieniędzmi po śmierci posiadacza IKE lub IKZE?

Zarówno IKE, jak i IKZE podlegają dziedziczeniu. Właściciel rachunku może wskazać uposażonego (osobę, która otrzyma środki po jego śmierci) lub środki wchodzą do masy spadkowej.

• Środki z IKE i IKZE nie podlegają podatkowi od spadków i darowizn.
• Wypłata na rzecz uposażonego lub spadkobierców następuje w ciągu 1 miesiąca od przedstawienia wymaganych dokumentów.
• Dla IKE: wypłata nie jest objęta podatkiem Belki, jeśli spełnione są warunki ustawowe.
• Dla IKZE: przy wypłacie środków przez spadkobierców pobierany jest zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 10% od całości wypłaconej kwoty.

Jak otworzyć IKE lub IKZE?

Zarówno IKE, jak i IKZE można otworzyć w wielu instytucjach finansowych:

• Banki – oferują IKE i IKZE w formie kont oszczędnościowych lub lokat terminowych.
• Domy maklerskie – umożliwiają samodzielne inwestowanie w akcje, obligacje i inne instrumenty finansowe.
• Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI) – IKE/IKZE jako rachunek inwestycyjny oparty o fundusze inwestycyjne.
• Towarzystwa Ubezpieczeniowe – IKE/IKZE jako ubezpieczenie na życie z UFK (ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe).
• Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE) – IKE/IKZE w formie rachunku emerytalnego.

Do założenia konta potrzebny jest dowód osobisty i wypełnienie odpowiedniego wniosku. Zwykle można to zrobić online, w oddziale lub przez kuriera. Jedna osoba może mieć tylko jedno IKE i jedno IKZE jednocześnie, ale można przenosić środki pomiędzy instytucjami.

Kiedy wybrać IKZE, a kiedy IKE? Porównanie strategii

Wybór pomiędzy IKE a IKZE zależy od indywidualnej sytuacji podatkowej, celu oszczędzania i preferencji inwestycyjnych.

• IKZE najlepiej sprawdza się, gdy podatnik chce uzyskać bieżącą ulgę podatkową – odliczenie wpłat od podstawy opodatkowania PIT. Im wyższy próg podatkowy, tym większa korzyść. IKZE jest korzystne dla osób, które mogą regularnie wykorzystywać limit wpłat i zależy im na zwrocie podatku już w danym roku.
• IKE jest optymalnym rozwiązaniem dla osób, które nie mogą lub nie chcą korzystać z odliczenia PIT, ale chcą uniknąć podatku Belki od zysków kapitałowych. IKE daje większy limit wpłat i pozwala na pełną elastyczność inwestycyjną.
• Strategia łączona: Osoby, które chcą maksymalizować korzyści, mogą otworzyć zarówno IKE, jak i IKZE, i wpłacać środki na oba konta w ramach obowiązujących limitów. Dzięki temu korzystają jednocześnie z bieżącej ulgi podatkowej (IKZE) i zwolnienia z podatku Belki (IKE).

Podsumowanie

IKE i IKZE to skuteczne narzędzia do samodzielnego budowania kapitału na emeryturę. W 2024 roku limit wpłat na IKE wynosi 23 472 zł, a na IKZE – 9 388,80 zł (lub 14 083,20 zł dla prowadzących działalność gospodarczą). IKZE daje prawo do corocznego odpisu podatkowego, natomiast IKE – do zwolnienia z podatku od zysków kapitałowych. W przypadku śmierci właściciela środki są dziedziczone na preferencyjnych zasadach podatkowych. Otwarcie konta jest proste i możliwe w wielu instytucjach finansowych. Wybór odpowiedniej strategii zależy od indywidualnych potrzeb, a optymalnym rozwiązaniem jest często korzystanie z obu produktów.

---

Warto wiedzieć: Mało znane fakty o IKE i IKZE, które mogą wpłynąć na Twoje oszczędności emerytalne

Indywidualne Konta Emerytalne (IKE) i Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) to narzędzia znane większości osób zainteresowanych samodzielnym odkładaniem na przyszłość. Jednak nawet wśród aktywnych użytkowników tych rozwiązań istnieje wiele mniej oczywistych aspektów, które mogą znacząco wpłynąć na efektywność oszczędzania i końcowy wynik finansowy. Poniżej przedstawiamy wybrane, praktyczne informacje, które rzadko pojawiają się w typowych poradnikach, a mogą mieć kluczowe znaczenie dla Twojej strategii emerytalnej w 2024 roku.

Elastyczność wpłat i wypłat – nie musisz być systematyczny

W przeciwieństwie do wielu produktów finansowych, IKE i IKZE nie wymagają regularnych, comiesięcznych wpłat. Możesz dokonywać wpłat w dowolnych terminach i kwotach (oczywiście w ramach rocznych limitów: w 2024 roku to odpowiednio 23 472 zł dla IKE i 9 388,80 zł dla IKZE). Oznacza to, że nawet osoby o nieregularnych dochodach, np. freelancerzy czy przedsiębiorcy, mogą elastycznie zarządzać swoim oszczędzaniem – wpłacając większe sumy w lepszych miesiącach, a pomijając trudniejsze okresy.

Dziedziczenie środków – środki nie przepadają

Środki zgromadzone na IKE i IKZE nie wchodzą do masy spadkowej. W praktyce oznacza to, że w przypadku śmierci oszczędzającego, środki zgromadzone na koncie mogą być przekazane wskazanej osobie (tzw. osobie uposażonej) bezpośrednio, z pominięciem wielomiesięcznego postępowania spadkowego. Co więcej, pieniądze wypłacone z IKE w drodze dziedziczenia są zwolnione z podatku od spadków i darowizn, a w przypadku IKZE – obowiązuje jedynie zryczałtowana stawka PIT 10%.

Możliwość zmiany instytucji prowadzącej rachunek

Wielu użytkowników nie zdaje sobie sprawy, że zarówno IKE, jak i IKZE można przenieść do innej instytucji finansowej – np. z banku do TFI lub odwrotnie. Przeniesienie środków odbywa się bez utraty wypracowanych korzyści podatkowych. Warto regularnie porównywać oferty rynkowe, ponieważ opłaty i dostępne instrumenty inwestycyjne mogą się różnić, a zmiana instytucji może poprawić wyniki inwestycji lub obniżyć koszty prowadzenia konta.

IKE i IKZE dla osób prowadzących działalność gospodarczą

Dla przedsiębiorców IKE i IKZE mogą być szczególnie atrakcyjne – nie tylko ze względu na korzyści podatkowe, ale również dlatego, że ZUS-owska emerytura dla samozatrudnionych bywa znacznie niższa niż dla etatowców. Osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą samodzielnie decydować o wysokości wpłat w zależności od aktualnej sytuacji finansowej firmy, a jednocześnie korzystać z odliczenia IKZE od podstawy opodatkowania, co realnie obniża roczne zobowiązania wobec fiskusa.

Wypłata środków przed osiągnięciem wieku emerytalnego – co warto wiedzieć?

Choć główną ideą IKE i IKZE jest długoterminowe oszczędzanie, prawo dopuszcza wcześniejszą wypłatę środków. W przypadku IKE wcześniejsza wypłata wiąże się z koniecznością zapłaty podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatek Belki 19%). W przypadku IKZE wcześniejsza wypłata skutkuje koniecznością zapłaty podatku dochodowego według skali (12% lub 32%). Warto więc rozważyć, czy w razie nagłej potrzeby nie lepiej sięgnąć po inne oszczędności, a IKE i IKZE traktować jako środki „nietykalne” do czasu osiągnięcia ustawowego wieku uprawniającego do preferencyjnych warunków wypłaty.

IKE i IKZE a ulgi podatkowe dla małżeństw

Każda osoba może posiadać tylko jedno IKE i jedno IKZE, ale małżonkowie mogą prowadzić swoje konta niezależnie. Oznacza to, że w rodzinie dwuosobowej można podwoić limity wpłat i korzyści podatkowe. W 2024 roku daje to możliwość odliczenia od podstawy opodatkowania nawet 18 777,60 zł (2 x 9 388,80 zł) dzięki IKZE, co dla osób rozliczających się wspólnie może oznaczać jeszcze większe oszczędności podatkowe.

Możliwość inwestowania w różne instrumenty finansowe

Wiele osób kojarzy IKE i IKZE głównie z lokatami lub funduszami inwestycyjnymi, tymczasem dostępne są także inne formy inwestowania: rachunki maklerskie (samodzielny wybór akcji, obligacji, ETF-ów), ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe czy nawet obligacje skarbowe. To pozwala dopasować strategię inwestycyjną do własnej wiedzy, doświadczenia i poziomu akceptowanego ryzyka. Warto pamiętać, że wyższy potencjał zysku zwykle wiąże się z większym ryzykiem, dlatego dobór instrumentów powinien być przemyślany.

IKE i IKZE a rozliczenia po powrocie z emigracji

Osoby, które przez pewien czas mieszkały za granicą i wracają do Polski, mogą założyć IKE lub IKZE od razu po ponownym uzyskaniu rezydencji podatkowej w Polsce. W praktyce oznacza to, że nawet po kilku latach pracy za granicą można zacząć korzystać z preferencji podatkowych przewidzianych dla tych produktów, niezależnie od wcześniejszego statusu za granicą. To istotna informacja dla powracających emigrantów planujących długoterminowe zabezpieczenie emerytalne w kraju.

Podsumowanie

IKE i IKZE to nie tylko proste produkty do oszczędzania na emeryturę, ale także elastyczne narzędzia dające szerokie możliwości zarządzania własnymi finansami długoterminowymi. Znajomość mniej oczywistych zasad i możliwości pozwala lepiej wykorzystać ich potencjał, zoptymalizować korzyści podatkowe i dostosować strategię do indywidualnych potrzeb. Warto regularnie śledzić zmiany w przepisach oraz oferty instytucji finansowych, aby podejmować świadome i korzystne decyzje dotyczące swojej przyszłości emerytalnej.

---

Warto wiedzieć: Mało znane fakty i praktyczne wskazówki dotyczące IKZE i IKE w 2024 roku

Choć oszczędzanie na emeryturę w ramach IKE i IKZE zyskuje na popularności, wciąż istnieje wiele mniej oczywistych aspektów, które mogą mieć realny wpływ na efektywność gromadzenia kapitału. W 2024 roku pojawiły się nowe regulacje i interpretacje podatkowe, a także zmiany w praktyce działania instytucji finansowych oferujących te produkty. Poniżej przedstawiamy zestawienie najważniejszych, a zarazem rzadko omawianych kwestii, które warto wziąć pod uwagę, planując długoterminowe oszczędzanie na emeryturę z wykorzystaniem IKE oraz IKZE.

Możliwość zmiany instytucji prowadzącej – transfer środków bez utraty korzyści

Wielu oszczędzających nie zdaje sobie sprawy, że zarówno w przypadku IKE, jak i IKZE, istnieje możliwość przeniesienia zgromadzonych środków do innej instytucji finansowej bez utraty wypracowanych już korzyści podatkowych. Tak zwany „transfer” może być dokonany raz w roku i nie wiąże się z żadnymi konsekwencjami podatkowymi, o ile środki nie są wypłacane w formie gotówki, lecz przelewane bezpośrednio na nowe konto. To rozwiązanie pozwala na reagowanie na zmieniające się warunki rynkowe, np. korzystniejsze opłaty, wyższe stopy zwrotu czy lepszą obsługę klienta.

IKZE i IKE dla osób samozatrudnionych oraz przedsiębiorców

Wbrew powszechnym opiniom, z IKE i IKZE mogą korzystać nie tylko osoby zatrudnione na umowę o pracę, ale także samozatrudnieni oraz przedsiębiorcy. Co więcej, dla tej grupy, która często nie może liczyć na wysoką emeryturę z ZUS, samodzielne oszczędzanie jest szczególnie opłacalne. Limit wpłat na IKZE w 2024 roku dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wynosi aż 12 483 zł (dane: PIT/ZUS 2024), czyli o ponad 3 tys. zł więcej niż dla pozostałych osób fizycznych. To pozwala na większe odliczenia podatkowe i szybsze budowanie kapitału emerytalnego.

Dziedziczenie środków z IKE i IKZE – zabezpieczenie bliskich

Środki zgromadzone na IKE oraz IKZE podlegają dziedziczeniu na preferencyjnych zasadach. W przypadku śmierci oszczędzającego, wskazane przez niego osoby uposażone mogą otrzymać środki bez konieczności zapłaty podatku od spadków i darowizn. Jest to istotna przewaga nad klasycznymi lokatami bankowymi czy rachunkami inwestycyjnymi, gdzie takie zwolnienie podatkowe nie obowiązuje. Warto pamiętać o regularnej aktualizacji danych osób uposażonych, zwłaszcza w przypadku zmian w sytuacji rodzinnej.

Możliwość łączenia IKE, IKZE i PPK – maksymalizacja korzyści

W 2024 roku osoby zainteresowane samodzielnym gromadzeniem środków na emeryturę mogą jednocześnie korzystać z IKE, IKZE oraz Pracowniczych Planów Kapitałowych (PPK). Każda z tych form oszczędzania posiada własne limity wpłat i odrębne zasady opodatkowania, co pozwala na optymalne rozłożenie ryzyka i maksymalizację możliwych ulg podatkowych. Według danych GUS BSW 2022, zaledwie 6% Polaków aktywnie korzysta z więcej niż jednego produktu emerytalnego, choć takie rozwiązanie znacząco zwiększa szanse na godziwą emeryturę w przyszłości.

Wpłaty nieregularne i minimalne kwoty – elastyczność oszczędzania

W przeciwieństwie do wielu innych produktów finansowych, IKE i IKZE nie wymagają regularnych, comiesięcznych wpłat. Oszczędzający sami decydują, kiedy i ile środków wpłacają w danym roku – ważne jest jedynie, by nie przekroczyć rocznego limitu. W praktyce oznacza to, że nawet osoby o nieregularnych dochodach lub czasowo obniżonej płynności finansowej mogą korzystać z tych rozwiązań, wpłacając środki np. tylko raz w roku lub w wybranych miesiącach. Warto jednak pamiętać, że im wcześniej i częściej wpłacamy, tym większy potencjał do skorzystania z efektu procentu składanego.

IKE i IKZE a rezydencja podatkowa – co z osobami pracującymi za granicą?

Osoby, które przez część roku pracują za granicą lub zmieniają rezydencję podatkową, powinny zwrócić szczególną uwagę na warunki korzystania z IKE i IKZE. Prawo do ulgi podatkowej w ramach IKZE przysługuje wyłącznie osobom, które rozliczają się w Polsce i osiągają dochody opodatkowane według polskich przepisów. W przypadku zmiany rezydencji lub dłuższego pobytu za granicą, konieczne może być zamknięcie rachunku lub zawieszenie wpłat. Natomiast środki zgromadzone na IKE i IKZE można wypłacić po powrocie do kraju lub, w określonych przypadkach, przenieść je do podobnych programów emerytalnych za granicą – choć wymaga to indywidualnej analizy podatkowej.

Opłaty i prowizje – ukryty koszt długoterminowego oszczędzania

Choć główną zaletą IKE i IKZE są ulgi podatkowe, istotnym czynnikiem wpływającym na końcowy wynik inwestycji są opłaty pobierane przez instytucje finansowe. Z danych BDL wynika, że w 2023 roku średnia roczna opłata za prowadzenie IKE w formie funduszu inwestycyjnego wynosiła ok. 1,6%, a w przypadku IKZE – 1,8%. Warto porównywać oferty różnych instytucji, zwracając uwagę zarówno na opłaty za zarządzanie, jak i koszty transakcyjne czy prowizje za transfer środków. Nawet pozornie niewielkie różnice w opłatach mogą, po kilkunastu czy kilkudziesięciu latach, przełożyć się na realnie niższą wartość zgromadzonego kapitału.

IKE i IKZE a wcześniejsza wypłata środków – kiedy opłaca się złamać zasady?

Zarówno IKE, jak i IKZE umożliwiają wcześniejszą wypłatę środków, jednak wiąże się to z utratą części lub całości korzyści podatkowych. W przypadku IKE wcześniejsza wypłata oznacza konieczność zapłaty podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatek Belki), natomiast dla IKZE – doliczenie wypłaconej kwoty do dochodu za dany rok