IKZE i IKE — jak oszczędzać na emeryturę i odliczyć podatek

IKZE i IKE – jak oszczędzać na emeryturę z korzyściami podatkowymi?

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) oraz Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) to dwa najważniejsze narzędzia wspierające długoterminowe oszczędzanie na emeryturę w Polsce. Oba produkty pozwalają na samodzielne gromadzenie kapitału, ale różnią się mechanizmem ulg podatkowych, limitem wpłat oraz sposobem wypłaty środków. W artykule przybliżamy szczegółowo zasady działania IKZE i IKE, limity wpłat na rok 2024, korzyści podatkowe, procedurę otwarcia oraz porównujemy, który produkt wybrać w zależności od sytuacji.

Czym jest IKE?

Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) to specjalne konto, na którym można samodzielnie gromadzić środki na przyszłą emeryturę. Powstało w ramach tzw. III filaru systemu emerytalnego. IKE można założyć w banku, domu maklerskim, towarzystwie funduszy inwestycyjnych (TFI), towarzystwie ubezpieczeń na życie lub powszechnym towarzystwie emerytalnym (PTE). Środki zgromadzone na IKE są własnością oszczędzającego i mogą być inwestowane w akcje, obligacje, fundusze inwestycyjne, lokaty, czy ubezpieczenia na życie z UFK.

Czym jest IKZE?

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) to drugi produkt III filaru, który powstał w 2012 roku. Podobnie jak IKE, IKZE pozwala na dobrowolne gromadzenie oszczędności na emeryturę i również dostępne jest w bankach, domach maklerskich, TFI, towarzystwach ubezpieczeniowych oraz PTE. Kluczowa różnica to sposób rozliczania podatków: IKZE daje możliwość corocznego odpisu wpłat od podstawy opodatkowania PIT, a opodatkowanie następuje dopiero przy wypłacie środków.

Limity wpłat na IKE i IKZE w 2024 roku

Ustawodawca określa maksymalne limity wpłat na oba konta w każdym roku kalendarzowym. Limity te są powiązane z prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniem miesięcznym w gospodarce narodowej na dany rok.

• Limit wpłat na IKE w 2024 roku: 23 472 zł. Odpowiada to trzykrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego na 2024 rok, które wynosi 7 824 zł.
• Limit wpłat na IKZE w 2024 roku: 9 388,80 zł dla osób fizycznych (1,2-krotność przeciętnego wynagrodzenia, czyli 1,2 × 7 824 zł).
• Dla osób prowadzących działalność gospodarczą: limit IKZE wynosi 14 083,20 zł (1,8-krotność przeciętnego wynagrodzenia, czyli 1,8 × 7 824 zł).

Wpłata powyżej limitu nie jest możliwa – instytucje prowadzące konta zwracają nadwyżkę. Limit dotyczy sumy wpłat na wszystkie konta IKE lub IKZE danej osoby, niezależnie od liczby posiadanych rachunków.

Korzyści podatkowe IKZE – przykład liczbowy

Najważniejszą zaletą IKZE jest możliwość odliczenia wpłat od podstawy opodatkowania – co roku przy rozliczeniu PIT. Oznacza to zwrot podatku dochodowego w wysokości zależnej od progu podatkowego.

Przykład 1: Osoba z dochodem rocznym 60 000 zł (skala 12%)

• Załóżmy, że wpłaciła maksymalny limit na IKZE w 2024 roku: 9 388,80 zł.
• Odliczenie od podstawy opodatkowania wynosi 9 388,80 zł.
• Podatek dochodowy do zwrotu: 9 388,80 zł × 12% = 1 126,66 zł.

Przykład 2: Osoba z dochodem rocznym 120 000 zł (skala 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł – zakładamy, że całość opodatkowana 12%, dla uproszczenia, lub proporcjonalnie jeśli przekroczony drugi próg)

• Wpłata na IKZE: 9 388,80 zł.
• Odliczenie podatku: 9 388,80 zł × 12% = 1 126,66 zł (jeśli całość dochodu w pierwszym progu).
• Jeśli część dochodu przekracza próg 120 000 zł, od nadwyżki płacimy 32%. Dla tej części odliczenie wyniesie nawet 3 004,42 zł (9 388,80 zł × 32%).

Wysokość korzyści podatkowej zależy więc od indywidualnej sytuacji podatnika i może wynosić od 1 126,66 zł do 3 004,42 zł rocznie.

Korzyści podatkowe IKE – brak podatku Belki

Główną zaletą IKE jest zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych, tzw. podatku Belki (19%). Warunkiem skorzystania z tej ulgi jest wypłata środków po ukończeniu 60 roku życia (lub 55 lat w przypadku wcześniejszego nabycia uprawnień emerytalnych) oraz spełnienie warunku wpłat przez co najmniej 5 dowolnych lat kalendarzowych.

Przykład: Jeśli na IKE zgromadzono 100 000 zł, z czego 30 000 zł to zyski z inwestycji, przy wypłacie nie trzeba płacić 19% podatku od tych zysków. Oszczędność wynosi 5 700 zł (30 000 zł × 19%).

Co dzieje się z pieniędzmi po śmierci posiadacza IKE lub IKZE?

Zarówno IKE, jak i IKZE podlegają dziedziczeniu. Właściciel rachunku może wskazać uposażonego (osobę, która otrzyma środki po jego śmierci) lub środki wchodzą do masy spadkowej.

• Środki z IKE i IKZE nie podlegają podatkowi od spadków i darowizn.
• Wypłata na rzecz uposażonego lub spadkobierców następuje w ciągu 1 miesiąca od przedstawienia wymaganych dokumentów.
• Dla IKE: wypłata nie jest objęta podatkiem Belki, jeśli spełnione są warunki ustawowe.
• Dla IKZE: przy wypłacie środków przez spadkobierców pobierany jest zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 10% od całości wypłaconej kwoty.

Jak otworzyć IKE lub IKZE?

Zarówno IKE, jak i IKZE można otworzyć w wielu instytucjach finansowych:

• Banki – oferują IKE i IKZE w formie kont oszczędnościowych lub lokat terminowych.
• Domy maklerskie – umożliwiają samodzielne inwestowanie w akcje, obligacje i inne instrumenty finansowe.
• Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI) – IKE/IKZE jako rachunek inwestycyjny oparty o fundusze inwestycyjne.
• Towarzystwa Ubezpieczeniowe – IKE/IKZE jako ubezpieczenie na życie z UFK (ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe).
• Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE) – IKE/IKZE w formie rachunku emerytalnego.

Do założenia konta potrzebny jest dowód osobisty i wypełnienie odpowiedniego wniosku. Zwykle można to zrobić online, w oddziale lub przez kuriera. Jedna osoba może mieć tylko jedno IKE i jedno IKZE jednocześnie, ale można przenosić środki pomiędzy instytucjami.

Kiedy wybrać IKZE, a kiedy IKE? Porównanie strategii

Wybór pomiędzy IKE a IKZE zależy od indywidualnej sytuacji podatkowej, celu oszczędzania i preferencji inwestycyjnych.

• IKZE najlepiej sprawdza się, gdy podatnik chce uzyskać bieżącą ulgę podatkową – odliczenie wpłat od podstawy opodatkowania PIT. Im wyższy próg podatkowy, tym większa korzyść. IKZE jest korzystne dla osób, które mogą regularnie wykorzystywać limit wpłat i zależy im na zwrocie podatku już w danym roku.
• IKE jest optymalnym rozwiązaniem dla osób, które nie mogą lub nie chcą korzystać z odliczenia PIT, ale chcą uniknąć podatku Belki od zysków kapitałowych. IKE daje większy limit wpłat i pozwala na pełną elastyczność inwestycyjną.
• Strategia łączona: Osoby, które chcą maksymalizować korzyści, mogą otworzyć zarówno IKE, jak i IKZE, i wpłacać środki na oba konta w ramach obowiązujących limitów. Dzięki temu korzystają jednocześnie z bieżącej ulgi podatkowej (IKZE) i zwolnienia z podatku Belki (IKE).

Podsumowanie

IKE i IKZE to skuteczne narzędzia do samodzielnego budowania kapitału na emeryturę. W 2024 roku limit wpłat na IKE wynosi 23 472 zł, a na IKZE – 9 388,80 zł (lub 14 083,20 zł dla prowadzących działalność gospodarczą). IKZE daje prawo do corocznego odpisu podatkowego, natomiast IKE – do zwolnienia z podatku od zysków kapitałowych. W przypadku śmierci właściciela środki są dziedziczone na preferencyjnych zasadach podatkowych. Otwarcie konta jest proste i możliwe w wielu instytucjach finansowych. Wybór odpowiedniej strategii zależy od indywidualnych potrzeb, a optymalnym rozwiązaniem jest często korzystanie z obu produktów.