Słownik wynagrodzeń
pay equity audit (badanie równości płac)
Pay equity audit to wewnętrzna lub zewnętrzna analiza struktury wynagrodzeń w firmie mająca na celu wykrycie nieuzasadnionych różnic płacowych — ze względu na płeć, wiek, narodowość lub inne cechy chronione. Składa się z: inwentaryzacji danych płacowych wg stanowisk, porównania wynagrodzeń pracowników na równoważnych stanowiskach, identyfikacji luki i jej przyczyn (uzasadnione vs nieuzasadnione różnice).
Znaczenie w kontekście polskiego prawa pracy
W polskim systemie prawnym zasada równego traktowania w zakresie wynagrodzeń jest zagwarantowana przede wszystkim przez Kodeks pracy (art. 183a), który zakazuje dyskryminacji w zatrudnieniu, w tym w wynagrodzeniach, ze względu na płeć, wiek, pochodzenie czy inne cechy chronione. Pracodawca ma obowiązek zapewnić równe wynagrodzenie za pracę o jednakowej wartości, co oznacza, że wynagrodzenia powinny być ustalane na podstawie obiektywnych kryteriów, takich jak kwalifikacje, doświadczenie czy zakres obowiązków.
Przeprowadzenie pay equity audit pomaga firmom spełnić wymogi prawne, zwłaszcza w kontekście rosnącej świadomości społecznej i kontroli ze strony Państwowej Inspekcji Pracy. Ponadto, w świetle przepisów podatkowych oraz ZUS, prawidłowe ustalenie wynagrodzeń zapobiega ryzyku zakwestionowania kosztów uzyskania przychodu lub naliczenia dodatkowych składek, co może mieć wpływ na rozliczenia podatkowe i ubezpieczeniowe.
Warto również podkreślić, że od 2024 roku coraz więcej firm w Polsce decyduje się na dobrowolne audyty równości płac, aby wykazać społeczną odpowiedzialność biznesu oraz zwiększyć transparentność wynagrodzeń, co jest zgodne z trendami obserwowanymi w Unii Europejskiej.
Przykład liczbowy
Załóżmy, że w firmie pracownik na stanowisku specjalisty otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości 5 000 zł. W trakcie pay equity audit stwierdzono, że inny pracownik na równoważnym stanowisku, posiadający podobne kwalifikacje i doświadczenie, zarabia 4 500 zł brutto. Różnica wynosi więc 500 zł brutto, co stanowi 10% niższe wynagrodzenie.
Po analizie przyczyn okazuje się, że różnica nie jest uzasadniona obiektywnymi kryteriami (np. różnicą w stażu pracy czy wynikach), lecz wynika z nieświadomej dyskryminacji płacowej. W wyniku audytu pracodawca decyduje się na wyrównanie wynagrodzenia do poziomu 5 000 zł brutto. To oznacza wzrost kosztów pracodawcy o około 600 zł miesięcznie (uwzględniając składki ZUS i podatki), ale jednocześnie poprawę warunków pracy i zgodność z przepisami.
Więcej o tym, jak obliczyć wynagrodzenie netto i brutto, można przeczytać w naszych poradnikach: Jak obliczyć wynagrodzenie netto oraz Co to jest brutto i netto.
Powiązane pojęcia
Przykład
Duży bank w Polsce przeprowadził pay equity audit w 2024 r. i wykrył, że kobiety na stanowiskach analitycznych zarabiają średnio 8% mniej od mężczyzn. Zarząd zatwierdził plan wyrównawczy z budżetem 2,3 mln PLN na podwyżki.