Renta rodzinna z ZUS — komu przysługuje i wysokość

Czym jest renta rodzinna

Renta rodzinna to świadczenie z ZUS wypłacane uprawnionym członkom rodziny po osobie zmarłej, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, albo spełniała warunki wymagane do przyznania jednego z tych świadczeń. Świadczenie ma zastąpić dochód, który wnosiła do rodziny osoba zmarła, dlatego jego wysokość oblicza się na podstawie tego, co przysługiwałoby zmarłemu.

Kluczowa zasada jest taka: renta rodzinna to jedno świadczenie dla całej rodziny, a nie osobna kwota dla każdego uprawnionego. Bez względu na to, ile osób ma prawo do renty, ZUS ustala jedną kwotę i dzieli ją po równo między wszystkich uprawnionych.

Komu przysługuje renta rodzinna

Krąg osób uprawnionych jest ściśle określony w przepisach. Prawo do renty rodzinnej mogą mieć następujące osoby:

• Dzieci — własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione. Przysługuje im renta do ukończenia 16 lat, a jeśli się uczą — do ukończenia 25 lat. Gdy dziecko stało się całkowicie niezdolne do pracy przed 16 rokiem życia (lub przed 25, jeśli się uczyło), renta przysługuje bez ograniczenia wiekowego.
• Wnuki, rodzeństwo i inne dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności, jeżeli spełniają warunki takie jak dzieci własne i były utrzymywane przez zmarłego co najmniej rok przed jego śmiercią.
• Małżonek (wdowa lub wdowiec) — po spełnieniu warunku wieku lub niezdolności do pracy albo wychowywania dzieci uprawnionych do renty (szczegóły niżej).
• Rodzice — w tym ojczym, macocha oraz osoby przysposabiające, jeżeli zmarły bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania, a sami spełniają warunki takie jak dla wdowy lub wdowca.

Warunki dla wdowy i wdowca

Małżonek osoby zmarłej co do zasady ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci współmałżonka ukończył 50 lat lub był niezdolny do pracy. Prawo przysługuje także wtedy, gdy wdowa lub wdowiec wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym, które nie ukończyło 16 lat (a jeśli się uczy — 18 lat), lub sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy.

Prawo do renty otrzyma również małżonek, który ukończył 50 lat lub stał się niezdolny do pracy już po śmierci współmałżonka, ale nie później niż w ciągu 5 lat od jego śmierci albo od zaprzestania wychowywania dzieci. Młodsza wdowa lub młodszy wdowiec, którzy nie spełniają powyższych warunków i nie mają źródła utrzymania, mogą otrzymać rentę okresową — na czas potrzebny do dostosowania się do nowych warunków, nie dłużej jednak niż przez rok, albo na okres uczestnictwa w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu zdobycie kwalifikacji do pracy zarobkowej, nie dłużej niż przez 2 lata.

Wysokość renty rodzinnej

Wysokość renty rodzinnej zależy wyłącznie od liczby osób uprawnionych. Oblicza się ją jako procent świadczenia, które przysługiwałoby osobie zmarłej. Im więcej uprawnionych, tym wyższy procent, ale kwota nadal pozostaje jednym świadczeniem dzielonym między wszystkich.

Podstawą wyliczenia jest świadczenie, które przysługiwałoby zmarłemu — czyli emerytura lub renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości, jaką ustaliłby dla niego ZUS. Jeżeli chcesz sprawdzić, jak liczy się renta samego zmarłego, zajrzyj do poradnika o rencie z tytułu niezdolności do pracy.

Jedna renta dzielona między uprawnionych

Najczęstszym nieporozumieniem jest przekonanie, że każdy uprawniony dostaje osobno 85, 90 czy 95%. Tak nie jest. Wszyscy uprawnieni razem otrzymują jedną kwotę — 85, 90 lub 95% — i dzielą ją po równo między siebie. Oznacza to, że jeśli do renty uprawnione są trzy osoby, wspólna kwota wynosi 95% świadczenia zmarłego, a każda z tych osób otrzymuje jedną trzecią tej kwoty.

Gdy liczba uprawnionych się zmienia — na przykład jedno z dzieci kończy naukę i traci prawo do renty — ZUS przelicza świadczenie zgodnie z nową liczbą osób. Przy dwóch pozostałych uprawnionych renta spadnie z 95% do 90%, a przy jednej osobie do 85%. Każdy uprawniony może też złożyć wniosek o wypłatę swojej części na osobny rachunek.

Przykład wyliczenia

Załóżmy, że zmarły miał ustalone prawo do emerytury w wysokości 4000 zł. Po jego śmierci o rentę rodzinną ubiega się wdowa oraz jedno dziecko — czyli dwie osoby uprawnione.

• Renta rodzinna dla dwóch osób = 90% × 4000 zł = 3600 zł.
• Kwota dzieli się po równo: 3600 zł ÷ 2 = 1800 zł na osobę.

Gdyby uprawniona była tylko jedna osoba — na przykład sama wdowa — renta rodzinna wyniosłaby 85% × 4000 zł = 3400 zł. Gdyby uprawnione były trzy osoby, wspólna kwota wzrosłaby do 95% × 4000 zł = 3800 zł, dzielone po około 1266,67 zł na osobę. Widać więc, że dodatkowy uprawniony podnosi łączną rentę, ale kwota przypadająca na jedną osobę może być niższa. Wartości brutto przeliczysz na kwotę do wypłaty za pomocą kalkulatora brutto-netto.

Dorabianie do renty rodzinnej

Osoby pobierające rentę rodzinną, które nie osiągnęły powszechnego wieku emerytalnego, obowiązują takie same limity dodatkowego przychodu jak przy innych świadczeniach z ZUS. Przekroczenie 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powoduje zmniejszenie renty, a przekroczenie 130% przeciętnego wynagrodzenia — jej zawieszenie. Progi te ZUS ogłasza cyklicznie i zmieniają się co kwartał.

Jeśli do renty rodzinnej uprawnionych jest kilka osób i jedna z nich osiąga przychód przekraczający limit, zmniejszeniu lub zawieszeniu podlega wyłącznie ta część renty, która przypada na tę osobę. Pozostali uprawnieni zachowują swoje części w pełnej wysokości. Warto zgłaszać do ZUS podjęcie i wysokość dodatkowej pracy zarobkowej, aby uniknąć konieczności zwrotu nadpłaconych kwot.

Opodatkowanie i wypłata

Renta rodzinna jest świadczeniem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zaliczka na podatek pobierana jest według stawki PIT 12% w pierwszym progu skali podatkowej. ZUS jako płatnik pobiera również składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Świadczenie wypłacane jest co miesiąc, w stałym terminie, na wskazany rachunek bankowy lub przekazem pocztowym.

Aby otrzymać rentę rodzinną, należy złożyć w ZUS wniosek wraz z dokumentami potwierdzającymi uprawnienia — aktem zgonu, dokumentami potwierdzającymi pokrewieństwo oraz w razie potrzeby zaświadczeniem o nauce lub orzeczeniem o niezdolności do pracy. Prawo do renty ustala się od miesiąca zgłoszenia wniosku, a jeśli wniosek złożono w miesiącu śmierci lub w kolejnym — od dnia śmierci osoby, po której przysługuje świadczenie.