Wysokość zasiłku macierzyńskiego 2024 — 81,5%, 100% i 70%

Zasiłek macierzyński to świadczenie pieniężne wypłacane przez ZUS za okres, w którym rodzic nie pracuje, ponieważ opiekuje się nowo narodzonym dzieckiem. Obejmuje trzy tytuły: urlop macierzyński, urlop rodzicielski oraz urlop ojcowski. Kluczowe pytanie dla większości rodziców nie dotyczy tego, ile trwa urlop, lecz ile faktycznie wpłynie na konto co miesiąc. Odpowiedź zależy od tego, jaki procent podstawy wymiaru przysługuje w danym wariancie wypłaty.

Czym jest zasiłek macierzyński z ZUS

Zasiłek macierzyński przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym: pracownikowi, zleceniobiorcy opłacającemu składkę chorobową oraz osobie prowadzącej działalność gospodarczą. Świadczenie zastępuje dochód utracony w związku z opieką nad dzieckiem i jest wypłacane za cały okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, rodzicielskiemu i ojcowskiemu.

Wysokość zasiłku wyraża się jako procent podstawy wymiaru. To właśnie ten procent decyduje, czy przez cały okres opieki otrzymasz jednakową kwotę, czy najpierw wyższą, a potem niższą. System dopuszcza dwa warianty, między którymi wybiera się terminem złożenia wniosku.

Dwa warianty wypłaty: 81,5% albo 100% i 70%

Rodzic decyduje o wysokości zasiłku poprzez sposób i termin złożenia wniosku o urlopy. Możliwe są dwa rozwiązania.

Wariant uśredniony (81,5%) — jeżeli matka w ciągu 21 dni od porodu złoży jeden wniosek obejmujący z góry cały urlop macierzyński oraz cały urlop rodzicielski, zasiłek wynosi jednolite 81,5% podstawy wymiaru przez cały ten okres. Kwota nie zmienia się z miesiąca na miesiąc, co ułatwia planowanie budżetu.

Wariant podstawowy (100% i 70%) — jeżeli wniosek nie zostanie złożony z góry na cały okres w terminie 21 dni, obowiązuje stawka różnicowana. Za okres urlopu macierzyńskiego (20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka) zasiłek wynosi 100% podstawy, a następnie za okres urlopu rodzicielskiego 70% podstawy.

Część nieprzenoszalna dla drugiego rodzica

Od 2023 roku, w następstwie wdrożenia unijnej dyrektywy work-life balance, część urlopu rodzicielskiego jest nieprzenoszalna i zarezerwowana wyłącznie dla drugiego rodzica, w praktyce najczęściej dla ojca. Ta część obejmuje 9 tygodni i nie może zostać przeniesiona na matkę — jeżeli ojciec z niej nie skorzysta, po prostu przepada.

Za te 9 tygodni zasiłek wynosi 70% podstawy wymiaru, niezależnie od tego, który wariant wybrała matka. Oznacza to, że nawet gdy matka korzysta z uśrednionej stawki 81,5%, część przypadająca drugiemu rodzicowi nie wchodzi do uśrednienia i jest wypłacana według stawki 70%. Warto rozdzielić te dwie kwestie: uśrednienie 81,5% dotyczy okresu wykorzystywanego przez matkę na podstawie jednego zbiorczego wniosku, a nieprzenoszalne 9 tygodni drugiego rodzica pozostaje przy 70%.

Szczegółowy podział samych urlopów opisujemy w osobnym opracowaniu: urlop macierzyński i tacierzyński w 2024 roku. Tutaj koncentrujemy się wyłącznie na kwocie świadczenia.

Podstawa wymiaru zasiłku

Procent (81,5%, 100% czy 70%) stosuje się do podstawy wymiaru. Dla pracownika podstawę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, czyli miesiąc porodu.

Istotny jest sposób liczenia: podstawę ustala się od wynagrodzenia po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika, które wynoszą łącznie 13,71% (emerytalna, rentowa i chorobowa). Dlatego podstawa zasiłkowa jest niższa niż wynagrodzenie brutto widniejące w umowie.

Jeżeli chcesz oszacować, jaka kwota netto odpowiada Twojemu wynagrodzeniu brutto, pomocny jest kalkulator brutto-netto. Pozwala on zorientować się w rzędzie wielkości podstawy przed przeliczeniem na procent zasiłku.

Minimalna wysokość zasiłku

Zasiłek macierzyński nie może być niższy niż kwota odpowiadająca minimalnym gwarancjom przewidzianym dla tego świadczenia. Reguła ta ma znaczenie przede wszystkim dla osób o niskiej podstawie wymiaru oraz dla osób prowadzących działalność gospodarczą, które opłacają składki od niskiej podstawy. W takich przypadkach, mimo niskiego wyliczenia procentowego, świadczenie zostaje podniesione do poziomu gwarantowanego minimum. Dla osoby zatrudnionej w pełnym wymiarze na standardowych warunkach próg ten zwykle nie ma zastosowania, ponieważ wyliczona kwota jest wyższa.

Przykład liczbowy: podstawa 5000 zł

Załóżmy, że podstawa wymiaru po odliczeniu składek społecznych pracownika (13,71%) wynosi 5000 zł miesięcznie. Zobaczmy, jak wygląda świadczenie w obu wariantach.

Wariant uśredniony 81,5%: 5000 zł × 81,5% = 4075 zł miesięcznie. Ta sama kwota 4075 zł wpływa przez cały okres objęty jednym wnioskiem — zarówno w części macierzyńskiej, jak i rodzicielskiej.

Wariant podstawowy 100% i 70%: przez okres urlopu macierzyńskiego (20 tygodni przy jednym dziecku) świadczenie wynosi 5000 zł miesięcznie (100%), a następnie przez okres urlopu rodzicielskiego 5000 zł × 70% = 3500 zł miesięcznie.

Który wariant jest korzystniejszy, zależy od długości wykorzystywanego okresu. W wariancie podstawowym więcej pieniędzy trafia na konto na początku (100% w części macierzyńskiej), ale później kwota spada do 70%. Wariant uśredniony daje stabilne 81,5% przez cały czas i zwykle wypada korzystniej, gdy rodzic zamierza wykorzystać całość urlopu rodzicielskiego. Jeżeli natomiast planuje szybki powrót do pracy i rezygnację z części urlopu rodzicielskiego, wyższa stawka 100% na starcie w wariancie podstawowym może dać większą sumę.

Opodatkowanie i składki

Od zasiłku macierzyńskiego nie odprowadza się składek na ubezpieczenia społeczne ZUS — to jest powód, dla którego podstawa liczona jest po odliczeniu składek pracownika, a od samego zasiłku już się ich nie potrąca. Świadczenie podlega natomiast podatkowi dochodowemu od osób fizycznych (PIT), chyba że ma zastosowanie odpowiednia ulga podatkowa. W praktyce oznacza to, że kwoty z przykładu (4075 zł, 5000 zł, 3500 zł) to wartości brutto zasiłku, od których ZUS pobiera zaliczkę na podatek dochodowy przed wypłatą.

Ustalając realny wpływ na konto, należy więc uwzględnić zaliczkę na PIT. Sama konstrukcja procentowa świadczenia (81,5%, 100%, 70%) odnosi się do podstawy wymiaru, a nie do kwoty ostatecznie otrzymanej po opodatkowaniu.

Jak wybrać wariant świadomie

Decyzja o wariancie zapada faktycznie w pierwszych trzech tygodniach po porodzie. Złożenie w ciągu 21 dni zbiorczego wniosku na cały urlop macierzyński i rodzicielski uruchamia stawkę 81,5%. Brak takiego wniosku i składanie ich etapami prowadzi do modelu 100% i 70%. Przy podejmowaniu decyzji warto zestawić trzy elementy: planowaną długość faktycznej opieki, potrzebę wyższego dochodu na starcie oraz to, że nieprzenoszalne 9 tygodni drugiego rodzica i tak pozostaje przy 70%. Zestawienie kwot dla własnej podstawy wymiaru pozwala policzyć sumę świadczenia w obu wariantach i wybrać ten, który da wyższą łączną wypłatę przy zakładanym scenariuszu opieki.