Słownik wynagrodzeń

Klasyfikacja Zawodow i Specjalnosci (KZiS)

Klasyfikacja Zawodow i Specjalnosci na potrzeby rynku pracy (KZiS) to podstawowy system identyfikacji zawodow stosowany w Polsce w statystyce publicznej, posrednictwie pracy, edukacji zawodowej oraz w dokumentach kadrowych. Jest oficjalnym tlumaczeniem i adaptacja miedzynarodowej klasyfikacji ISCO-08 (International Standard Classification of Occupations) opracowanej przez Miedzynarodowa Organizacje Pracy (MOP). Aktualnie obowiazujaca wersja to KZiS 2014, wielokrotnie aktualizowana - ostatnia istotna nowelizacja weszla w zycie w 2021 roku.

Czym jest KZiS

KZiS jest klasyfikacja hierarchiczna, w ktorej kazdy zawod jest opisany siedmiocyfrowym kodem (lub krotszym, na poszczegolnych poziomach agregacji). Klasyfikacja sluzy:

  • do gromadzenia, agregacji i porownywania danych statystycznych dotyczacych rynku pracy (BAEL, Badanie Struktury Wynagrodzen, dane GUS-owe);
  • do prowadzenia rejestrow przez urzedy pracy (kody zawodow w ofertach pracy, w decyzjach o statusie bezrobotnego);
  • do projektowania programow nauczania w szkolnictwie zawodowym;
  • jako standard w dokumentach kadrowych (umowy o prace zawieraja kod zawodu);
  • do porownan miedzynarodowych w ramach Eurostatu i MOP (przelozenie na ISCO-08).

Struktura - cztery poziomy hierarchii

KZiS dzieli ogol zawodow na cztery zagniezdzone poziomy:

  1. Grupa wielka (1 cyfra) - 10 grup:
    • 1. Przedstawiciele wladz publicznych, wyzsi urzednicy i kierownicy
    • 2. Specjalisci
    • 3. Technicy i inny sredni personel
    • 4. Pracownicy biurowi
    • 5. Pracownicy uslug i sprzedawcy
    • 6. Rolnicy, ogrodnicy, lesnicy i rybacy
    • 7. Robotnicy przemyslowi i rzemieslnicy
    • 8. Operatorzy i monterzy maszyn i urzadzen
    • 9. Pracownicy przy pracach prostych
    • 0. Sily zbrojne
  2. Grupa duza (2 cyfry) - 43 grupy, np. 25 "Specjalisci do spraw technologii informacyjno-komunikacyjnych".
  3. Grupa srednia (3 cyfry) - 132 grupy, np. 251 "Analitycy systemowi i programisci".
  4. Grupa elementarna (4 cyfry) - 444 grupy, np. 2514 "Programisci aplikacji".
  5. Zawody i specjalnosci (6 cyfr, czesto rozszerzane do 7) - okolo 2700 pozycji, np. 251401 "Programista aplikacji".

KZiS a ISCO-08

KZiS jest krajowa adaptacja miedzynarodowego standardu ISCO-08. Cztery pierwsze cyfry kodu sa identyczne z ISCO-08, co umozliwia bezposrednie porownanie polskich danych z danymi innych krajow europejskich (Eurostat). Roznice pojawiaja sie na poziomie poszczegolnych zawodow (6-7 cyfr), gdzie polska klasyfikacja dodaje krajowe specyficzne pozycje, takie jak konkretne specjalnosci wystepujace w polskiej gospodarce.

W Polsce funkcjonuje rownolegle kilka klasyfikacji powiazanych:

  • Polska Klasyfikacja Dzialalnosci (PKD) - klasyfikuje branze i sektory dzialalnosci, nie zawody.
  • Polska Klasyfikacja Edukacji (PKE) - kierunki i poziomy ksztalcenia.
  • KZiS - zawody wykonywane przez ludzi.

Jak GUS, BAEL i BSW wykorzystuja KZiS

BAEL (Badanie Aktywnosci Ekonomicznej Ludnosci) - kwartalne badanie reprezentacyjne dorosych mieszkancow Polski. Respondentom zadaje sie pytania o wykonywany zawod; wywiadowcy lub system kodujacy przyporzadkowuja odpowiedzi do KZiS. Dane sluza do publikacji o liczbie pracujacych, bezrobotnych i biernych zawodowo z podzialem na zawody.

Badanie Struktury Wynagrodzen wedlug Zawodow - cykliczne (co 2 lata) badanie wynagrodzen w pazdzierniku w firmach 10+ osob. Pracodawcy raportuja wynagrodzenia konkretnych pracownikow z przypisaniem kodu KZiS. Pozwala to na publikacje przecietnych, median i percentyli wynagrodzen w przekroju zawodow.

Powiatowe i wojewodzkie urzedy pracy stosuja KZiS w ofertach pracy oraz przy rejestracji bezrobotnych - kazdy bezrobotny ma przypisany kod zawodu, a kazda oferta pracy musi byc okodowana wg KZiS. Pozwala to na statystyke zawodow deficytowych i nadwyzkowych (Barometr Zawodow publikowany corocznie).

Najwazniejsze grupy zawodowe wg KZiS

Wedlug danych BAEL z 2023 roku, najliczniejsze grupy wielkie pracujacych w Polsce to:

  • Specjalisci (grupa 2) - okolo 22-23% pracujacych,
  • Robotnicy przemyslowi i rzemieslnicy (grupa 7) - okolo 13-14%,
  • Pracownicy uslug i sprzedawcy (grupa 5) - okolo 13-14%,
  • Operatorzy i monterzy maszyn (grupa 8) - okolo 10-11%,
  • Technicy i sredni personel (grupa 3) - okolo 10-11%.

W zakresie wynagrodzen, mediany zarobkow systematycznie rosna od grupy 9 (prace proste) ku grupie 1 (kierownicy) i grupie 2 (specjalisci). Grupy 2 i 1 sa jedynymi, w ktorych mediana plac przekracza ogolna mediane krajowa.

Jak znalezc swoj zawod w klasyfikacji

Pelny Wyszukiwarka KZiS jest dostepna na stronie psz.praca.gov.pl oraz klasyfikacje.gofin.pl. Wpisuje sie tam nazwe wykonywanej pracy lub czesc nazwy zawodu, system podpowiada propozycje wraz z kodem 6-cyfrowym i opisem czynnosci charakterystycznych. Do umowy o prace stosuje sie zazwyczaj kod 6-cyfrowy.

Przy wyborze kodu warto pamietac:

  • Klasyfikuje sie wedlug faktycznie wykonywanej pracy, a nie nazwy stanowiska w firmie. "Specjalista ds. marketingu" w jednej firmie moze byc specjalista do spraw reklamy i marketingu (243106), w innej analityk badan rynku (243101).
  • O poziomie grupy (1-9) decyduja czynnosci i wymagane kwalifikacje, nie tytul zawodowy.
  • Funkcje kierownicze (zarzadzanie podlegajacymi pracownikami) klasyfikuje sie do grupy 1 niezaleznie od wyksztalcenia i branzy.

KZiS a wynagrodzenia - jak korzystac

Aby porownac wlasne wynagrodzenie z rynkiem za pomoca danych GUS:

  1. Ustal swoj kod 6-cyfrowy KZiS.
  2. Pobierz najnowsze tabele "Struktura wynagrodzen wedlug zawodow" GUS.
  3. Znajdz swoja grupe elementarna (4 cyfry) lub srednia (3 cyfry) - na poziomie 6 cyfr dane sa dostepne tylko dla najliczniejszych pozycji.
  4. Odczytaj mediane, P25, P75 i P90 dla tej grupy oraz dla wlasciwego wojewodztwa.
  5. Skoryguj o staz pracy, wyksztalcenie i sektor wlasnosci, jezeli sa dostepne odpowiednie tablice.

To samo podejscie pozwala porownywac wynagrodzenia miedzy zawodami i sektorami w sposob spojny metodologicznie - bez tej standaryzacji rynkowe "benchmarki" sa malo wiarygodne.

FAQ

Czy KZiS jest obowiazkowy w umowie o prace? Tak, kod zawodu jest obowiazkowym elementem zgloszenia do ZUS i powinien znalezc sie w dokumentacji kadrowej.

Czy moge miec wiecej niz jeden kod KZiS? W ramach jednego zatrudnienia stosuje sie jeden kod, odpowiadajacy podstawowym czynnosciom. Przy roznych umowach moga byc rozne kody.

Co to jest 7. cyfra w kodzie? KZiS dopuszcza rozszerzenie do 7 cyfr na potrzeby krajowe (specjalnosci szczegolowe) - czesto urzedy pracy uzywaja kodu 7-cyfrowego.

Co jezeli mojego zawodu nie ma w KZiS? KZiS przewiduje pozycje konczace sie cyfra 9 ("gdzie indziej niesklasyfikowani") - np. "specjalisci do spraw informatyki gdzie indziej niesklasyfikowani". Kazdy zawod znajduje przyporzadkowanie do jakiejs grupy.

Historia i ewolucja klasyfikacji

Polska klasyfikacja zawodow ma korzenie w pierwszej powojennej klasyfikacji KZ z 1965 roku. Wspolczesny system KZiS funkcjonuje od 1995 roku, gdy Ministerstwo Pracy i Polityki Spolecznej wydalo pierwsze rozporzadzenie wprowadzajace strukture wzorowana na ISCO-88. Kolejne wersje:

  • KZiS 2002 - aktualizacja po przystapieniu Polski do procesow integracyjnych z UE.
  • KZiS 2010 - dostosowanie do ISCO-08 (poprzednio bazowano na ISCO-88).
  • KZiS 2014 - obecna wersja podstawowa, z wieloma aktualizacjami.
  • Aktualizacje 2018, 2021, 2023 - dodanie nowych zawodow zwiazanych z transformacja cyfrowa, automatyzacja, ekonomia cyrkularna (np. specjalista ds. zrownowazonego rozwoju, analityk danych, operator dronow, specjalista cyberbezpieczenstwa).

Kazda aktualizacja jest wprowadzana rozporzadzeniem ministra wlasciwego ds. pracy. Nowe zawody dodaje sie zazwyczaj na podstawie wnioskow organizacji branzowych, urzedow pracy oraz analiz rynku pracy.

Zawody deficytowe i nadwyzkowe - Barometr Zawodow

Co roku, na podstawie danych z urzedow pracy klasyfikowanych wedlug KZiS, MRiPS i WUP-y publikuja Barometr Zawodow - prognoze sytuacji rynkowej w 168 zawodach (4-cyfrowych grupach elementarnych). Kazdy zawod jest klasyfikowany w jednej z trzech kategorii:

  • Deficytowy - wiecej ofert pracy niz kandydatow, problem ze znalezieniem pracownikow.
  • Zrownowazony - rownowaga miedzy poda i popytem.
  • Nadwyzkowy - wiecej kandydatow niz ofert, trudnosci ze znalezieniem pracy.

W ostatnich latach (2022-2024) konsekwentnie deficytowe sa: kierowcy ciezarowek, spawacze, pielegniarki, lekarze, programisci, magazynierzy, robotnicy budowlani. Nadwyzkowe lub zrownowazone: ekonomisci, filolodzy, socjolodzy, niektore zawody administracyjne.

Praktyczne wykorzystanie KZiS w dokumentach

Pracodawca ma obowiazek przekazac kod KZiS w nastepujacych dokumentach:

  • Zgloszenie do ZUS (formularz ZUS ZUA) - przy zatrudnieniu nowego pracownika konieczne jest podanie 6-cyfrowego kodu zawodu wykonywanego.
  • Sprawozdania GUS - cykliczne sprawozdania kadrowe (Z-12, Z-06) wymagaja kodu KZiS.
  • Oferta pracy w urzedzie pracy - wszystkie oferty zglaszane do PUP musza miec przyporzadkowany kod.
  • Swiadectwo pracy - od 2017 r. nie zawiera juz kodu KZiS, ale stanowisko musi byc tozsame z umowa o prace.
  • Zezwolenie na prace dla cudzoziemcow - wniosek zawiera kod KZiS, ktory wplywa na weryfikacje braku polskich kandydatow (test rynku pracy).

KZiS a programy ksztalcenia

System ksztalcenia zawodowego w Polsce jest scisle powiazany z KZiS. Klasyfikacja Zawodow Szkolnictwa Branzowego (oddzielny dokument MEiN) zawiera zawody, ktorych mozna uczyc sie w szkolach branzowych I i II stopnia oraz w technikach. Kazdy zawod szkolny ma odpowiadajacy mu kod KZiS, a podstawa programowa zawiera wymaganie, by absolwenci mogli wykonywac konkretne czynnosci klasyfikowane w danym zawodzie.

Egzaminy zawodowe (kwalifikacyjne, czeladnicze, mistrzowskie) odnosza sie do kwalifikacji wyodrebnionych z zawodow KZiS. System Polskiej Ramy Kwalifikacji (PRK) i Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji (ZRK) jest skoordynowany z klasyfikacja zawodow.

KZiS w analizie wynagrodzen - przyklady praktyczne

Aby zilustrowac uzytecznosc KZiS, kilka konkretnych grup zawodowych z medianami wynagrodzen brutto za pazdziernik 2022 (ostatnie pelne dane BSW GUS, rzedy wielkosci):

  • 1120 Prezesi i dyrektorzy generalni - mediana ok. 18 000-22 000 PLN (znaczna rozpietosc).
  • 2511 Analitycy systemowi - mediana ok. 11 500-13 000 PLN.
  • 2514 Programisci aplikacji - mediana ok. 11 000-13 500 PLN.
  • 2221 Pielegniarki bez specjalizacji - mediana ok. 6 200-7 000 PLN.
  • 2310 Nauczyciele akademiccy - mediana ok. 6 500-7 500 PLN.
  • 5223 Sprzedawcy sklepowi - mediana ok. 4 100-4 500 PLN.
  • 8332 Kierowcy samochodow ciezarowych - mediana ok. 5 500-7 000 PLN.
  • 9112 Pomoce kuchenne - mediana ok. 3 600-4 100 PLN.

Dane te aktualizuja sie co 2 lata wraz z kolejnymi edycjami BSW. Najnowsze pelne wyniki za pazdziernik 2024 zostana opublikowane w drugiej polowie 2025 roku.

Krytyka i ograniczenia KZiS

KZiS, jak kazdy system klasyfikacyjny, ma swoje ograniczenia:

  • Opoznienie wobec rynku - nowe zawody (np. specjalista ML, prompt engineer) trafiaja do klasyfikacji z opoznieniem 2-5 lat.
  • Heterogenicznosc grup elementarnych - w grupie 2514 "Programisci aplikacji" sa zarowno juniorzy z 1 rokiem doswiadczenia, jak i architektowie korporacyjni z 20 latami stazu i radykalnie innym zakresem obowiazkow oraz wynagrodzeniem.
  • Niedopasowanie do hybrydowych rol - osoba wykonujaca rownoczesnie role analityka i developera musi wybrac jeden kod, co czesciowo zubaza obraz.
  • Roznice miedzy oficjalna klasyfikacja a nazewnictwem rynkowym - tytuly w stylu Senior Product Manager, Tech Lead, Scrum Master nie istnieja jako odrebne kody, tylko sa upychane do najblizszych grup KZiS.

Mimo tych ograniczen KZiS pozostaje fundamentem statystyki rynku pracy i jakikolwiek powazna analiza wynagrodzen w Polsce wymaga znajomosci tej klasyfikacji.