Wynagrodzenia kobiet w STEM — luka płacowa w zawodach naukowych i technicznych

porownanie

Wynagrodzenia kobiet w STEM — luka płacowa w zawodach naukowych i technicznych

Matematycy i statystycy mają najwyższą lukę płacową w Polsce (35,5%). W IT różnica sięga 17–20%. Pełna analiza GPG w zawodach STEM na podstawie danych GUS BSW 2022.

Autor: Borja Cifuentes·Aktualizacja: 2026-05-13

Paradoks: STEM zarabia więcej, a kobiety zarabiają mniej

Różnica wynagrodzeń kobiet i mężczyzn — BSW 2022 Kobiety (mediana)Mężczyźni (mediana) Przedstawiciele władz public… 8 828 PLN 10 684 PLN Specjaliści 6 845 PLN 8 196 PLN Technicy 5 723 PLN 6 859 PLN Operatorzy maszyn 4 498 PLN 5 688 PLN Robotnicy 4 057 PLN 5 200 PLN Pracownicy biurowi 4 950 PLN 5 182 PLN Zawody proste 3 914 PLN 4 382 PLN Usługi i sprzedaż 3 847 PLN 4 186 PLN Rolnicy 4 778 PLN 4 016 PLN Źródło: GUS Badanie Struktury Wynagrodzeń 2022 (BSW)

Zawody naukowe i techniczne należą do najlepiej płatnych w Polsce — specjaliści ICT (KZiS 25) mają medianę 10 936 PLN brutto, inżynierowie powyżej 7 000 PLN. Ale w tych samych zawodach kobiety zarabiają proporcjonalnie mniej niż w wielu innych sektorach. To pozorny paradoks: STEM płaci lepiej wszystkim — ale dla kobiet ta premia jest mniejsza niż dla mężczyzn.

Luka płacowa w zawodach STEM — dane BSW 2022

Kod KZiSZawódGPG (%)Interpretacja
212Matematycy, aktuariusze i statystycy35,5%Najwyższy GPG w badaniu
311Technicy nauk fizycznych i inżynieryjnych23,1%Powyżej średniej krajowej
252Specjaliści baz danych i sieci komputerowych20,5%Wysoki — efekt stanowisk seniorskich
214Inżynierowie (bez elektrotechnicznych)20,3%Silna segregacja pionowa
213Specjaliści nauk biologicznych20,2%Kobiety w gorzej płatnych ścieżkach
216Architekci, urbaniści i projektanci18,1%Różnice w stanowiskach zarządzających
251Projektanci i administratorzy systemów ICT16,9%Programiści: kobiety rzadziej na senior/lead
215Inżynierowie elektrotechnicy i elektronicy13,6%Mały udział kobiet zmniejsza próbę
211Fizycy, chemicy i pokrewni specjaliści8,0%Zbliżony do mediany krajowej
351Technicy ICT7,6%Niższe stanowiska, mniejszy gap
352Technicy telekomunikacyjni5,6%Ustandaryzowane stawki

Dlaczego luka w STEM jest taka wysoka?

Trzy mechanizmy wyjaśniają wyższy GPG w zawodach naukowych i technicznych:

1. Segregacja pionowa — szklany sufit w STEM

Udział kobiet w zawodach STEM rośnie na niższych szczeblach kariery, ale maleje w wyżej płatnych pozycjach (senior, lead, principal, director). W polskich firmach IT kobiety stanowią ok. 20–25% zatrudnionych, ale w gronie seniorów i managerów — już tylko ok. 12–15%. Ponieważ zarobki w IT rosą drastycznie ze stanowiskiem (junior 5 000 PLN vs senior 15 000+ PLN), ten efekt bardzo mocno wpływa na GPG.

2. Efekt „leaky pipeline" w matematyce i statystyce

Matematycy i aktuariusze z kodem 212 mają GPG 35,5% — najwyższe w całym badaniu BSW. Kod 212 obejmuje pracowników w bardzo różnych środowiskach: akademickich, finansowych i publicznych. Kobiety z dyplomem matematyki częściej trafiają do edukacji i administracji (niższe stawki), mężczyźni — do ubezpieczalni i funduszy hedgingowych (bardzo wysokie stawki). Efekt selekcji w ramach tej samej grupy zawodowej generuje ogromny GPG.

3. Premia za negocjacje i mobilność

Badania empiryczne (m.in. Goldin 2021, Nobel 2023) wskazują, że luka płacowa w STEM wynika po części z tego, że mężczyźni częściej negocjują stawki i częściej zmieniają pracodawcę dla podwyżki. W zawodach, gdzie rynek jest gorący (IT, inżynieria), rotacja jest strategią wynagrodzeniową — a kobiety stosują ją rzadziej.

Gdzie luka jest najniższa?

W zawodach STEM z ustandaryzowanymi tabelami wynagrodzeń GPG jest najmniejszy. Technicy telekomunikacyjni (5,6%) pracują często w środowiskach z układami zbiorowymi lub tabelami. Pielęgniarki i lekarze mają GPG poniżej 7% — to efekt regulacji budżetowych i standaryzacji.

Wniosek: im bardziej indywidualne są negocjacje i im bardziej premie i awans zależą od widoczności osobistej, tym wyższy GPG — niezależnie od poziomu wykształcenia i sektora.

Co zmieni dyrektywa UE 2023/970?

Dyrektywa o transparentności wynagrodzeń, którą Polska musi wdrożyć do 7 czerwca 2026 r., szczególnie mocno uderzy w STEM:

  • Firmy IT 100+ pracowników będą musiały publikować GPG według stanowisk — koniec z ukrywaniem różnic za ogólnym wskaźnikiem dla całej firmy.
  • Oferty pracy będą musiały zawierać widełki wynagrodzeń — co ogranicza możliwość płacenia kobietom mniej „bo nie wiedziały, ile wymagać".
  • Zakaz pytania o poprzednie wynagrodzenie — nie będzie można przenosić historycznej luki na nową umowę.

Jak kobiety w STEM mogą skrócić lukę?

Dane sugerują kilka praktycznych wniosków:

  • Negocjuj stawkę rynkową, nie „godziwe": sprawdź mediany dla swojej grupy KZiS w bazie zarobkistatystyki.pl i negocjuj od tej wartości, nie od poprzedniej pensji.
  • Senior/Lead tytuły mają mierzalną premię: w IT zmiana tytułu z mid na senior to +30–50% wynagrodzenia. Kobiety awansują przeciętnie wolniej — proś o awans wcześniej i częściej.
  • Wybór ścieżki w obrębie STEM ma znaczenie: aktuariat w ubezpieczalniach vs praca naukowa w akademii to różnica kilku tysięcy PLN miesięcznie przy identycznym wykształceniu matematycznym.

Źródła

  • GUS — Badanie Struktury Wynagrodzeń, październik 2022, tabl. 17 (GPG według grup zawodowych KZiS), stat.gov.pl
  • Claudia Goldin — Career and Family: Women's Century-Long Journey toward Equity, Princeton UP, 2021. Nobel w ekonomii 2023.
  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego 2023/970 w sprawie wzmocnienia zasady równości wynagrodzeń.