trend
Jak zmienil sie polski rynek pracy po pandemii
Po pandemii praca zdalna z 5 do 25 procent ogolem, ponad milion Ukraincow w pracy, bezrobocie rekordowo niskie 5 procent, wzrost B2B i nowy Kodeks pracy 2023.
Cztery lata, ktore przeorganizowaly rynek
W lutym 2020 roku polski rynek pracy wygladal jak kontynuacja dlugiego boomu po 2015 roku: bezrobocie 5,5 procent, niska praca zdalna, dominacja umow o prace na pelny etat, malo cudzoziemcow. Cztery lata pozniej rynek jest nie do poznania. Pandemia, wojna w Ukrainie, rewolucja zdalna, fala migracji i nowe regulacje przeksztalcily wszystkie cztery wymiary: gdzie pracujemy, kto pracuje, jak pracuje i na jakich zasadach.
Praca zdalna -- z 5 do 25 procent
Przed pandemia, w 2019 roku, regularna prace zdalna wykonywalo wedlug GUS okolo 4-5 procent zatrudnionych w Polsce -- jeden z najnizszych wskaznikow w UE. W szczycie pandemii, w drugim kwartale 2020 roku, na zdalnym pracowalo okolo 30 procent. Po pandemii nie wrocilismy do bazy: w 2024 roku stale lub hybrydowo zdalnie pracuje okolo 23-25 procent zatrudnionych ogolem, a w sektorze IT, finansach i uslugach profesjonalnych liczba ta przekracza 60 procent.
| Rok | Praca zdalna ogolem | Praca zdalna w IT |
|---|---|---|
| 2019 | 4-5% | 15% |
| 2020 (Q2) | ~30% | ~85% |
| 2021 | 22% | 75% |
| 2022 | 20% | 70% |
| 2023 | 22% | 65% |
| 2024 | 23-25% | 60-65% |
Zatrudnienie cudzoziemcow -- ponad milion Ukraincow
W 2019 roku w Polsce pracowalo legalnie okolo 1 miliona cudzoziemcow, glownie z Ukrainy (700 tysiecy), Bialorusi i Gruzji. Wojna w 2022 roku przyniosla ponad 1,5 miliona uchodzcow z Ukrainy do Polski, z czego okolo 800 tysiecy weszlo na rynek pracy. W 2024 roku ZUS rejestruje ponad 1,1 miliona aktywnych umow z obywatelami Ukrainy. Razem z innymi narodowosciami (rosnaca obecnosc Filipinczykow, Indusow, Wenezuelczykow) cudzoziemcy stanowia okolo 7-8 procent zatrudnienia ogolem -- niespotykany udzial w historii III RP.
Bezrobocie -- rekordowo niskie
Stopa bezrobocia rejestrowanego BAEL spadla w 2024 roku do okolo 4,9-5,0 procent, jedna z najnizszych w Unii Europejskiej (UE-27 srednio 6,0 procent). W liczbach absolutnych to okolo 750 tysiecy osob bezrobotnych, podczas gdy w 2013 roku bylo ich ponad 2 miliony. Rynek jest tak ciasny, ze w wielu zawodach (kierowcy zawodowi, opieka, gastronomia, budownictwo) brakuje rak do pracy nawet przy konkurencyjnych ofertach. To uzasadnia dalszy wzrost plac w segmentach niskoskillowych i utrwala wzrost zatrudnienia migrantow.
Wzrost B2B w IT i kreatywnych
W IT okolo 60-65 procent specjalistow w 2024 roku pracuje na B2B. W szeroko pojetej dzialalnosci kreatywnej (marketing, design, copywriting, freelance) udzial samozatrudnienia siega 35-45 procent. Polski Lad i zmiany zasad skladki zdrowotnej w 2022 roku zmniejszyly atrakcyjnosc tej formy o kilkanascie procent netto, ale dla wiekszosci specjalistow nadal jest korzystniejsza niz etat. Gigeconomy (kurierzy, kierowcy aplikacji, freelance platformowy) tez urosl, choc dane GUS sa tu fragmentaryczne. Szacuje sie, ze w gospodarce platformowej pracuje regularnie 200-300 tysiecy osob.
Zmiany Kodeksu pracy 2023
Najwieksza nowelizacja Kodeksu pracy od 20 lat weszla w zycie w kwietniu 2023 roku, implementujac dwie dyrektywy UE (work-life balance i transparentne warunki pracy). Najwazniejsze zmiany:
- Praca zdalna na stale w Kodeksie pracy -- pracodawca zwraca koszty (energia, internet)
- Bezplatny urlop opiekunczy 5 dni rocznie
- Zwolnienie z powodu sily wyzszej -- 2 dni rocznie z 50 procent wynagrodzenia
- Wydluzenie urlopu rodzicielskiego do 41 tygodni (lub 43 tygodni dla blizniaczych ciaz), z 9 tygodniami nieprzenoszalnymi dla drugiego rodzica
- Wzmocnienie ochrony pracownikow na umowach na czas okreslony
Cztery wnioski
Po pierwsze, polski rynek pracy stal sie bardziej elastyczny, ale jednoczesnie bardziej spolaryzowany: IT i finanse z B2B i zdalna na jednej stronie, gastronomia i opieka z umowami zlecenia i niskim kapitalem na drugiej. Po drugie, demografia (starzenie sie spoleczenstwa) wymusza otwarcie na cudzoziemcow, co bedzie sie pogleblac. Po trzecie, niskie bezrobocie utrzyma presje na place. Po czwarte, regulacja goni rynek -- po Kodeksie pracy 2023 nadejdzie implementacja dyrektywy o przejrzystosci wynagrodzen do czerwca 2026.
Aktywnosc zawodowa kobiet i pokolenia 50+
Dwa segmenty rynku, w ktorych Polska wyraznie przesuniela sie w gore w ciagu ostatnich czterech lat. Aktywnosc zawodowa kobiet w wieku 25-54 wzrosla z 78 procent w 2019 do 82 procent w 2024 roku, glownie dzieki wieczku zlobkow i przedszkoli (program Maluch+, MalDom Plus) oraz akceptacji pracy zdalnej. Aktywnosc zawodowa pokolenia 55-64 wzrosla z 51 procent do 59 procent -- czesciowo dzieki rosnacym kosztom zycia, czesciowo dzieki zmianom w postrzeganiu przedluzonej pracy. To powaznie zmienia profil polskiego pracownika: srednia wieku zatrudnionego wzrosla z 39,5 lat w 2019 roku do okolo 41,5 lat w 2024.
Ceny pracy a inflacja
Niskie bezrobocie i napiety rynek pracy mialy bezposredni wplyw na inflacje 2022-2024. Nominalny wzrost wynagrodzen powyzej 12 procent rocznie generuje koszty jednostkowe pracy (ULC), ktore w sektorze uslug pracochlonnych prowadza do podwyzek cen. NBP w raportach o inflacji wielokrotnie wskazywal, ze druga fala inflacji 2023-2024 (juz po szoku energetycznym) byla w istotnym stopniu napedzana przez wzrost ULC. To rodzi pytanie polityczne: jak utrzymac konkurencyjnosc polskich plac i jednoczesnie sciagnac inflacje do celu 2,5 procent. Cykl podwyzek stop procentowych NBP w 2022-2023 (referencja z 0,1 procent do 6,75 procent) byl bezprecedensowy w XXI wieku.
Zrodla: GUS (BAEL, Z-06), ZUS, Eurostat (lfsa_urgan, lfsa_ehomp, lfsa_ergan), MRPiPS, raporty Personnel Service, Manpower, NBP. Stan na drugi kwartal 2024.