Wynagrodzenie młodocianego — ile zarabia uczeń i praktykant

Wynagrodzenie pracownika młodocianego rządzi się osobnymi zasadami niż płaca dorosłego pracownika. Jego wysokość nie jest ustalana na poziomie płacy minimalnej, lecz jako określony procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, ogłaszanego co kwartał przez GUS. Poniżej wyjaśniamy, kto jest pracownikiem młodocianym, jak liczy się jego pensję przy nauce zawodu i przy przyuczeniu oraz jakie składki i ochrona się z tym wiążą.

Kim jest pracownik młodociany

Pracownikiem młodocianym w rozumieniu Kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Najczęściej młodociany zatrudniany jest w celu przygotowania zawodowego, które może przybrać jedną z dwóch form:

• nauka zawodu – przygotowanie do pracy w konkretnym zawodzie, łączące praktykę u pracodawcy z obowiązkową nauką teorii;
• przyuczenie do wykonywania określonej pracy – krótsza forma, przygotowująca do wykonywania wybranych czynności bez uzyskiwania pełnego tytułu zawodowego.

Młodociany, który zdobywa przygotowanie zawodowe, jest pracownikiem w pełnym tego słowa znaczeniu – zawiera umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, podlega ubezpieczeniom i nabywa prawo do wynagrodzenia oraz urlopu. Od formy przygotowania zawodowego zależy jednak sposób obliczania jego pensji.

Wynagrodzenie przy nauce zawodu

Przy nauce zawodu wynagrodzenie młodocianego ustala się jako procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale. Progi rosną wraz z każdym rokiem nauki i wynoszą:

• I rok nauki – nie mniej niż 8% przeciętnego wynagrodzenia,
• II rok nauki – nie mniej niż 9% przeciętnego wynagrodzenia,
• III rok nauki – nie mniej niż 10% przeciętnego wynagrodzenia.

Podane procenty to poziomy minimalne. Pracodawca może wypłacać więcej, ale nie mniej. Progi te zostały w ostatnich latach podwyższone w stosunku do wcześniej obowiązujących niższych wartości, aby realnie poprawić sytuację uczniów.

Wynagrodzenie przy przyuczeniu do pracy

Jeżeli młodociany nie uczy się pełnego zawodu, lecz jest przyuczany do wykonywania określonej pracy, jego wynagrodzenie wynosi nie mniej niż 7% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale. Jest to stały próg, niezależny od roku – przyuczenie z zasady trwa krócej niż nauka zawodu.

Kluczowa zasada: podstawą jest przeciętne wynagrodzenie GUS, nie płaca minimalna

Najważniejszy element, który odróżnia pensję młodocianego od pensji dorosłego pracownika, to podstawa obliczeń. Wysokość wynagrodzenia młodocianego liczy się od przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej ogłaszanego przez GUS – a nie od minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Przeciętne wynagrodzenie GUS zmienia się co kwartał. Oznacza to, że kwoty należne uczniowi również zmieniają się cztery razy w roku – rosną wraz ze wzrostem przeciętnej płacy w gospodarce. Dlatego nie istnieje jedna stała kwota „pensji ucznia” na cały rok; obowiązuje mechanizm, w którym procent (8, 9, 10 lub 7) jest stały, a podstawa jest ruchoma. Aby poznać dokładną kwotę na dany kwartał, należy odczytać aktualny komunikat GUS o przeciętnym wynagrodzeniu w poprzednim kwartale i pomnożyć go przez odpowiedni procent.

Przykład orientacyjny z tabelą

Poniższy przykład ma charakter wyłącznie orientacyjny i służy pokazaniu mechanizmu. Przyjmijmy przeciętne wynagrodzenie na poziomie ok. 8 600 zł (wartość ilustracyjna – rzeczywista kwota zależy od komunikatu GUS za dany kwartał). Przy takiej podstawie minimalne wynagrodzenie brutto młodocianego wyniosłoby w przybliżeniu:

Podkreślmy raz jeszcze: to kwoty orientacyjne. Gdy GUS ogłosi wyższe przeciętne wynagrodzenie za kolejny kwartał, wszystkie te wartości proporcjonalnie wzrosną, bo procenty pozostają bez zmian, a rośnie podstawa.

Składki ZUS i staż pracy

Młodociany zatrudniony w celu przygotowania zawodowego jest pracownikiem, więc jego wynagrodzenie podlega oskładkowaniu. Od pensji odprowadzane są składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) oraz zdrowotne, na zasadach właściwych dla pracowników. Pracodawca pełni tu rolę płatnika.

Wynagrodzenie młodocianego jest też objęte podatkiem dochodowym od osób fizycznych – zastosowanie ma stawka PIT 12% w pierwszym progu skali, z uwzględnieniem kwoty wolnej i standardowych zasad rozliczenia.

Istotną korzyścią jest to, że okres nauki zawodu wlicza się do stażu pracy. Czas przygotowania zawodowego liczy się później przy ustalaniu uprawnień pracowniczych zależnych od stażu, takich jak wymiar urlopu wypoczynkowego czy okres wypowiedzenia w kolejnych zatrudnieniach.

Ochrona pracownika młodocianego

Kodeks pracy otacza młodocianych szczególną ochroną, która wykracza poza samo wynagrodzenie. Do najważniejszych zasad należą:

• ograniczenie dobowego i tygodniowego czasu pracy – krótszy dopuszczalny wymiar niż u dorosłych;
• zakaz zatrudniania w godzinach nadliczbowych oraz w porze nocnej;
• obowiązek zapewnienia czasu na naukę – czas dokształcania wlicza się do czasu pracy;
• zakaz zatrudniania przy pracach wzbronionych młodocianym, szczególnie szkodliwych lub niebezpiecznych.

Dzięki tym regulacjom przygotowanie zawodowe łączy pracę zarobkową z realną możliwością kontynuowania nauki, a niższe procentowe wynagrodzenie jest równoważone ochroną czasu pracy i zdrowia młodego pracownika.

Jak sprawdzić aktualną kwotę

Aby ustalić dokładne wynagrodzenie młodocianego na bieżący kwartał, wystarczy odnaleźć aktualny komunikat Prezesa GUS o przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniu w poprzednim kwartale, a następnie pomnożyć tę kwotę przez właściwy procent: 8, 9 lub 10% przy nauce zawodu albo 7% przy przyuczeniu. Wynik jest kwotą brutto, od której odejmuje się składki i zaliczkę na podatek. Ponieważ podstawa aktualizuje się co kwartał, wysokość pensji ucznia należy weryfikować regularnie.