wskaźnik P90/P10 (rozpiętość wynagrodzeń)

Wskaźnik P90/P10 (czytaj: „percentyl 90 do percentyl 10") to jeden z najprostszych i najbardziej użytecznych mierników nierówności wynagrodzeń. Oblicza się go jako iloraz progu 90. percentyla (tj. wynagrodzenia, poniżej którego zarabia 90% pracowników) i progu 10. percentyla (wynagrodzenia, poniżej którego zarabia 10% pracowników).

Interpretacja

Wskaźnik P90/P10 = 3,0 oznacza, że pracownik zarabiający na progu 90. percentyla zarabia trzykrotnie więcej niż pracownik na progu 10. percentyla. Im wyższy wskaźnik, tym większe rozpiętości płacowe w danej grupie (zawód, sektor, kraj).

• P90/P10 < 2,5: małe rozpiętości (typowe dla Skandynawii: Dania 2,3, Szwecja 2,2).
• P90/P10 2,5–3,5: umiarkowane rozpiętości (Polska, Niemcy, Francja).
• P90/P10 > 4,0: duże rozpiętości (USA 5,0+, Brazylia 8+).

Polska — wskaźnik P90/P10

Według danych GUS BSW 2022 dla całego rynku pracy w Polsce:

• P10 (dolny decyl): ok. 3 050 PLN brutto/mies.
• P90 (górny decyl): ok. 12 100 PLN brutto/mies.
• Wskaźnik P90/P10 ≈ 3,97

Oznacza to, że 10% najlepiej zarabiających Polaków zarabia prawie 4 razy więcej niż 10% najgorzej zarabiających — w ujęciu miesięcznych zarobków brutto.

P90/P10 według sektora PKD i zawodu

Rozpiętości są silnie zróżnicowane sektorowo:

• IT i telekomunikacja (J): P90/P10 > 5,0 — bardzo duże rozpiętości (freelancerzy vs. junior).
• Edukacja (P): P90/P10 ≈ 2,3 — małe rozpiętości (sformalizowane siatki płac).
• Finanse (K): P90/P10 ≈ 4,5.
• Ochrona zdrowia (Q): P90/P10 ≈ 3,2.

Zalety wskaźnika P90/P10

W odróżnieniu od współczynnika Giniego, P90/P10 jest intuicyjny — porównuje rzeczywiste wartości wynagrodzenia, nie abstrakcyjny indeks. Jest odporny na wartości skrajne (extremalne pensje zarządów nie wpływają na P90). To sprawia, że OECD i Eurostat stosują go jako standardową miarę nierówności płac.

Ograniczenia wskaźnika

P90/P10 ignoruje to, co dzieje się w środku rozkładu (między 10. a 90. percentilem) i powyżej P90. Nie wykrywa np. sytuacji, gdy rozpiętości rosną głównie w górnym ogonie rozkładu (top 1% vs. reszta). Do analizy górnego ogona stosuje się P99/P50 lub wskaźnik udziału dochodowego top 10% i top 1%.