trend
Jak luka płacowa między kobietami a mężczyznami zmienia się z wiekiem
Analiza zależności między luką płacową K/M a wiekiem pracownika — dane BSW 2022. Luka rośnie po 30. roku życia i szczytuje w grupie 40–49 lat.
Dlaczego wiek i luka płacowa są ze sobą powiązane?
Luka płacowa kobiet i mężczyzn w Polsce wynosi ogółem ok. −8% do −12% (kobiety zarabiają mniej) w zależności od metodologii (nieskorygowana vs skorygowana o zawód, branżę, staż). Ale ta agregatowa liczba ukrywa dramatyczne różnice między grupami wiekowymi.
Młodzi pracownicy (20–29 lat) często pracują na podobnych stanowiskach za podobne wynagrodzenia — luka jest minimalna. Natomiast po 30. roku życia, gdy pojawia się rodzicielstwo, luka gwałtownie rośnie. To zjawisko znane w ekonomii jako child penalty — kara macierzyńska.
Luka płacowa K/M według grupy wiekowej — BSW 2022
| Grupa wiekowa | Mediana K (PLN) | Mediana M (PLN) | Luka K/M |
|---|---|---|---|
| Do 25 lat | ~3 600 | ~3 700 | −2,7% |
| 25–29 lat | ~4 800 | ~5 000 | −4,0% |
| 30–34 lat | ~5 200 | ~6 000 | −13,3% |
| 35–39 lat | ~5 500 | ~6 800 | −19,1% |
| 40–49 lat | ~5 600 | ~7 200 | −22,2% |
| 50–54 lat | ~5 400 | ~6 800 | −20,6% |
| 55–59 lat | ~5 200 | ~6 500 | −20,0% |
| 60 lat i więcej | ~5 000 | ~6 200 | −19,4% |
Wartości szacunkowe na podstawie tabel decylowych BSW 2022 dla płci i grup wiekowych. GUS publikuje dane według płci i wieku odrębnie; skrzyżowanie wymaga przybliżenia.
Punkt infleksji: 30. rok życia
Dane jednoznacznie wskazują, że luka płacowa ponad trzykrotnie wzrasta między grupą 25–29 lat (−4%) a grupą 30–34 lat (−13%). Co dzieje się w tym momencie?
- Macierzyństwo: mediana wieku pierwszego porodu w Polsce to ok. 28–29 lat. W grupie 30–34 lata większość kobiet już przeszła urlop macierzyński lub jest na wychowawczym — to przerywa karierę, wyklucza awanse, resetuje negocjacje płacowe.
- Wybory zawodowe: kobiety po urodzeniu dziecka częściej wybierają pracę na część etatu, bliżej domu lub o mniejszej odpowiedzialności — kosztem wynagrodzenia.
- Dyskryminacja statystyczna: pracodawcy anticipując potencjalne urlopy macierzyńskie, mogą mniej inwestować w szkolenia i awanse kobiet w tym wieku.
Kraje z najmniejszą "karą macierzyńską"
Skandynawia (Szwecja, Dania, Finlandia, Islandia) ma znacznie mniejszy child penalty — dzięki:
- Obowiązkowym urlopom tacierzyńskim (ojcowie biorą 30–50% urlopu rodzicielskiego).
- Publicznym żłobkom dostępnym od 1. roku życia dziecka.
- Równemu powrotowi do rynku pracy — kobiety wracają na te same stanowiska.
W Polsce: 9 tygodni urlopu tacierzyńskiego (nieprzenoszalnych od 2023 r.) to krok w dobrym kierunku, ale niewystarczający do zlikwidowania kary macierzyńskiej.
Luka w górnym decylu
Szczególnie niepokojące są dane dla górnych decyli. W grupie D9 (górne 10% wynagrodzeń) dla grupy wiekowej 40–49 lat:
- D9 mężczyźni: ok. 18 000–22 000 PLN.
- D9 kobiety: ok. 12 000–15 000 PLN.
- Luka w górnym decylu: ok. −30%.
To oznacza, że najwyżej zarabiające kobiety w Polsce zarabiają ok. 30% mniej niż najwyżej zarabiający mężczyźni tej samej grupy wiekowej — efekt "szklanego sufitu" jest statystycznie wyraźny.
Czy luka maleje w czasie?
Tak, powoli. Porównując BSW 2014 z BSW 2022:
- Luka ogólna: −15% (2014) → −10% (2022), redukcja o 5 pp w ciągu 8 lat.
- Głównie dzięki wzrostowi płacy minimalnej (która proporcjonalnie bardziej podbija zarobki kobiet) i feminizacji wyższych studiów (lepsze kwalifikacje).
Wnioski
Luka płacowa w Polsce jest w dużej mierze luką macierzyńską. Jej likwidacja wymaga nie tylko przepisów antydyskryminacyjnych, ale przede wszystkim zmian w podziale obowiązków domowych i dostępności żłobków. Dane BSW są jasne: do 30. roku życia kobiety i mężczyźni zarabiają niemal tyle samo — po 30. nierówność gwałtownie rośnie i utrzymuje się do emerytury.
Źródła
- GUS, Struktura wynagrodzeń według zawodów — BSW 2022, tablice według płci i wieku.
- GUS, BSW 2014 — dla analizy trendu.
- Eurostat, Gender Pay Gap statistics [earn_gr_gpgr2] — 2022.